Modelbouwforum.nl


Ga terug   Modelbouwforum.nl > Algemeen Modelbouw > Accu & laad techniek

Reageren
 
Discussietools Weergave
Oud 21 november 2010, 22:36   #1 (permalink)
 
Okan's schermafbeelding
 
Lid sinds: 25 april 2010
Locatie: Rotterdam
Leeftijd: 17
Berichten: 94
Standaard Vraag: LiPo laadstroom en opberging

Beste mede-Modelbouwers!
Hoewel het vast al miljarden keren gevraagd is en beantwoord kan ik door de draden geen lipo meer zien dus stel ik hier mijn vragen maar;
1. Wat is de beste laadstroom voor mijn Turnigy 2S 7,4v 5000mah 30C batterij? Ik vroeg me af met hoeveel A ik mijn batterijen het best kan opladen (als ik 13,8v heb, en een voeding die tot 8A gaat) zodat ze het langst meegaan. 1A? 5A?

2. Wat is de beste manier om m'n 2S Lipo (en ook mijn NiMh batterij trouwens) op te bergen? In een LiPo safebag, oke, maar dan ook in een koude ruimte, warme ruimte, de koelkast (lol)??? En met hoeveel volt op de cellen zou ik hem het best kunnen laten zodat ze het langst meegaan?

Bedankt voor jullie tijd, sorry als jullie dit al 10^1000 keer al hebben beantwoord!
Okan
__________________
Stampede VXL- 2S LiPo Turnigy Hard Case 7,4v 5Ah 20-30C+ Traxxas 8,4v NiMh 3Ah
Okan is offline   Met citaat reageren
Oud 21 november 2010, 22:49   #2 (permalink)
 
Cheeta's schermafbeelding
 
Lid sinds: 8 juli 2003
Locatie: Mijdrecht
Leeftijd: 24
Berichten: 8.246
Standaard

1C laadstroom = 1x de capaciteit voor jouw accu 5A.

accus tussen de 50 - 70% wegleggen op kamer temperatuur en droog.
__________________
Mvg. Alwin
Trucks: Liebherr LTM1090/2 [Bouwfase], Scania VSB met stenentrailer, Scania Torpedo Bergingswagen De Asfalt Rockers
Liever 8 plofjes, dan 6 die er klappen
Cheeta is offline   Met citaat reageren
Oud 21 november 2010, 22:54   #3 (permalink)
 
Okan's schermafbeelding
 
Lid sinds: 25 april 2010
Locatie: Rotterdam
Leeftijd: 17
Berichten: 94
Standaard

Dus 1C (5A in dit geval) is ook beste manier om lipo's het langst mee te laten gaan? Of is juist iets 'rustigers' wat beter voor de levensduur???
__________________
Stampede VXL- 2S LiPo Turnigy Hard Case 7,4v 5Ah 20-30C+ Traxxas 8,4v NiMh 3Ah
Okan is offline   Met citaat reageren
Oud 21 november 2010, 22:55   #4 (permalink)
 
Cheeta's schermafbeelding
 
Lid sinds: 8 juli 2003
Locatie: Mijdrecht
Leeftijd: 24
Berichten: 8.246
Standaard

ligt aan de toepassing.

Accus worden lui bij te lage laadstromen.
Voor zenders is het wel aan te raden langzamer te laden omdat je ook minder grote stromen hier uit haalt.

Racingpacks trek je grote stromen uit en mag je daardoor ook snel laden.
__________________
Mvg. Alwin
Trucks: Liebherr LTM1090/2 [Bouwfase], Scania VSB met stenentrailer, Scania Torpedo Bergingswagen De Asfalt Rockers
Liever 8 plofjes, dan 6 die er klappen
Cheeta is offline   Met citaat reageren
Oud 21 november 2010, 22:58   #5 (permalink)
 
Okan's schermafbeelding
 
Lid sinds: 25 april 2010
Locatie: Rotterdam
Leeftijd: 17
Berichten: 94
Standaard

Weet je, dit vinnik zo geweldig; zulke professionele mensen die ook de veel minder professionelen op een hele aardig en behulpzame manier helpen.
Dank je wel!
__________________
Stampede VXL- 2S LiPo Turnigy Hard Case 7,4v 5Ah 20-30C+ Traxxas 8,4v NiMh 3Ah
Okan is offline   Met citaat reageren
Oud 21 november 2010, 23:02   #6 (permalink)
Moderatorteam
 
Psygho (Emil)'s schermafbeelding
 
Lid sinds: 7 januari 2004
Locatie: Prov. Drenthe.
Leeftijd: 34
Berichten: 10.019
Standaard

Mijn laders hebben een storage mode, en deze zet het op 3,8 volt per cel, wat neerkomt op 30 tot 33% lading.
__________________
| Traxxas Stampede VXL | DJI F450 Naza| Gens ACE lipo's | TX: T3pk Assan, Spectrum DX3r & Graupner MX-16 HOTT |

Benieuwd naar de regels op ons mooie forum? Modelbouwforum.nl - >> Regels & voorwaarden <<
Psygho (Emil) is nu online   Met citaat reageren
Oud 21 november 2010, 23:23   #7 (permalink)
 
kenobi's schermafbeelding
 
Lid sinds: 8 oktober 2009
Locatie: zuid holland
Leeftijd: 33
Berichten: 453
Standaard

LIPO ACCU'S VERKLAARD


Lipo accu's zijn de nieuwe energie bron voor elektro aandrijvingen. De eerste konden nog niet zoveel piek vermogen leveren, maar de nieuwe generaties kunnen met gemak heel veel stroom leveren. De inwendige weerstand is zo laag, dat zelfs bij een belasting van 100A de accu 7 volt blijft leveren, waar een NiMh dan al ingestort is naar onder de 5 volt.
De inwendige weerstand, die bepalend is voor zowel de topsnelheid van een auto als de acceleratie, is vaak minder dan 1/4 van de weerstand van een top- NiMh accu. Dat geeft dus ongelofelijk veel snelheid aan je auto, bovendien blijft de accu koud bij normaal gebruik (weinig weerstand = weinig verlies = weinig warmte ontwikkeling).
De voor RC auto's gemaakte lipo packs hebben precies de afmetingen van een stick pack, al zijn ze wel vierkant i.p.v. rond aan de zijkant. Maar ze passen in de meeste auto's waar of een stick pack of een 6-in-rij accu past
Verder zijn deze accu's super licht (5000 mAh Lipo = +/- 270 gram = 200 gram lichter dan een normale 3600 mAh NiMh).

C waarde:
Er is wel nog een groot verschil in Lipo accu's, niet alle lipo's zijn even geschikt om een hoge stroom te kunnen leveren. Bij een Lipo accu hoort een "C" rating, als b.v. 15C, 20C, 25C. Deze "C" staat voor het aantal maal de capaciteit wat een accu als continu stroom mag leveren. 20C betekent dus 20 x de Capaciteit. Een accu van 5000 mAh met een 20C rating, mag dus 100,000mA of tewel 100A continue leveren. 20C bij 5000 mAh is wel het minste wat je moet hebben. Het is echter geen absoluut getal, maar een getal relatief aan de capaciteit. Een 25C accu van 3000 mAh mag 75A continue leveren, een 20C accu van 5000mAh mag 100A continue leveren. De meeste accu's die wij aanbieden zijn rond de 5000 mah bij 25C, en mogen dus continu met 125A belast worden, de piekstromen mogen dan nog hoger zijn. Deze accu's zijn dus zeer geschikt voor gebruik in auto's. Op dit moment van schrijven is de normale Capaciteit voor een Lipo met stick pack afmetingen ongeveer 5000 mAh. Er zijn veel merken Lipo accu's, waarbij dat merk vaak het merk van een importeur / distributeur / leverancier is (LRP, Nosram, Graupner, Robbe, Asso etc). De echte fabrikant van de accu (b.v. Intellect) wordt daarbij verborgen. Daardoor staat het een fabrikant vrij er een eigen sticker op te plakken, met soms wel heel extreme capaciteits en C waardes. Laat je daardoor niet gek maken, de verschillen zijn veel kleiner dan de stickers je doen geloven!


Er zijn wel een paar nieuwe spelregels voor het gebruik van dit soort LiPo accu's t.o.v. NiMh of Nicad accu's.

Ontladen:
Op de eerste plaats mogen ze nooit helemaal ontladen worden. dat betekent in de praktijk dat als je met zo'n accu rijdt, en het vermogen gaat afnemen, dat je moet stoppen. Een LiPo van 7.4 volt is opgebouwd uit 2 lipo cellen, en zodra er 1 op zijn ondergrens is en de ander niet, en je zou nog doorgaan met ontladen, is de lege cel direct kapot. Dit betekent dat als je met een lipo accu rijdt, en het vermogen gaat afnemen, dat je moet stoppen met rijden on beschadiging van de accu te voorkomen. Moderne regelaars hebben vaak al een speciaal Lipo programma, waarbij het vermogen teruggenomen wordt als de accu spanning gaat dalen, om te voorkomen dat een van de cellen onder de 3.2 volt komt. Er zijn ook speciale Lipo veiligheids switches, die tussen de ontvanger en de regelaar geplaatst wordt, die deze taak overnemen. Hiermee kun je dus toch op een veilige manier met lipo's rijden zonder gevaar voor te diep ontladen.
Bij gebruik van 4 en 6 cellen accu packs blijkt de regelaar beveiliging niet voldoende te zijn, zie hiervoor het speciale hoofdstuk onder aan deze tekst

Laden
Het laden van een Lipo accu moet ook op een speciale manier gebeuren.
Daar waar de spanning van een NiMh tijdens het laden eerst oploopt, en daarna bij het bereiken van de maximale laad toestand weer in spanning daalt, (dat is het moment waarop een lader afslaat), blijft een LiPo tijdens het laden in spanning toenemen. De spanning van een lipo cel mag echter nooit boven de 4.21 volt komen. Gebeurt dat wel, dan gaat de cel kapot, en kan er zelf brand ontstaan. Een Lipo lader werkt daarom anders dan een NiMh lader:

Een NiMh lader laadt met een constant amperage tot de accu vol is, dan slaat de lader af. Een Lipo lader laadt in het begin met een hoog amperage, en naarmate de spanning van de cel dichter bij de 4.21 volt per cel komt, neemt het amperage af. daarbij wordt niet alleen naar de totale spanning gekeken, maar de spanning van elke cel apart wordt ook gemeten via de balancer aansluiting. Een lipo accu heeft daarvoor dus niet alleen de dikke plus en min aansluiting waar de regelaar of de lader op aangesloten wordt, maar ook een paar dunnere draden met een speciale kleine stekker die naar de balancer ingang van de lader gaat. Daarmee kan de lader de spanning van de individuele cellen meten, en aan de hand daarvan het laadproces aanpassen. De oudere generatie laders werken zo dat als 1 cel bijna 4.21 V haalt, en de andere nog niet, dan wordt toch de laadstroom teruggenomen. Er blijft dan net zoveel stroom lopen als nodig is om de ene cel op 4.2 v te houden, terwijl de ander cel nog steeds geladen wordt, net zolang tot ook die de maximale spanning heeft bereikt. Dit systeem staat erom bekend dat doordat het balanceren pas in de laatste fase gebeurt, de LiPo accu in een relatief korte tijd (+/- 50 minuten) op 90% van zijn capaciteit gebracht worden, maar daarna kan het nog vrij lang duren voor hij maximaal geladen is. In de praktijk stopt men het laden dan ook vaak als de accu zo vol is dat de laadstroom merkbaar terug gaat lopen, omdat het laatste beetje toch niet meer zoveel uitmaakt.

De huidige laders werken veel slimmer: meteen vanaf het moment dat het laden begint, gaat er dus een hoge stroom lopen via de twee dikke plus en min aansluitingen. maar via de balancer aansluiting, wordt continue de spanning van de individuele cellen gemeten. Zodra de spanning tussen de cellen uiteen loopt, laat de lader een stroompje van (meestal) 300 mA via de balancer aansluiting uit de vollere cel lopen naar de cel met een lagere spanning, tot ze weer gelijk zijn. Dit gebeurt continue tijdens het hele laadproces, zodat als de accu vol is, de cellen ook volledig gebalanceerd zijn. Het is dan ook belangrijk om het laadproces zo veel mogelijk helemaal af te laten lopen, tot de lader stopt. Zeker bij nieuwe cellen, die nog veel uit elkaar kunnen liggen. Bij cellen die al vaker gebruikt zijn kun je af en toe best een keer eerder stoppen, maar af en toe moet je ook die helemaal tot het eind laten laden om het balanceerproces helemaal af te maken.

MAXIMALE LAADSTROOM

Het beste kun je Lipo accu's met maximaal 1C laden. 1C staat daarbij voor 1 x de capaciteit. Een 5000 mAh accu kun je dus met 5A laden, een 3000mAh accu dus met 3A. De nieuwste generatie mag met een iets hogere stroom geladen worden, 2C is dan nog geen probleem. Maar 5C, zoals vaak beweerd wordt, is volgens alle fabrikanten nog steeds slecht. In de technische datasheets die wij van de echte accu fabrikanten hebben (er zijn veel leveranciers die hun eigen naam op een accu plakken, maar er zijn maar een paar fabrieken die ze maken) staat het bij de top-accu's als volgt omschreven:
Deze accu's worden het best bij max. 1 á 2C geladen, in geval van nood kunnen ze met 5C geladen worden, maar de levensduur loopt dan drastisch terug.
Helaas zien we dat veel leverancier dit in hun eigen specificaties maar simpel omschrijven als: mag met 5C geladen worden.
Dat is dus wel zo, maar de levensduur als je de accu steeds met 5C laadt, kan wel met 75% teruglopen!

Balancing
Om een Lipo op de goede manier te laden, moet je dus een Lipo lader hebben. Deze zijn er in twee uitvoeringen: met ingebouwde balancer, en zonder balancer. Wij raden alleen het gebruik van laders met een balancer aan. Als je al een lader zonder balancer hebt, kun je daar een losse balancer bij kopen welke tussen de lader en de accu geschakeld wordt. Deze zorgt ervoor dat de cellen individueel beschermd worden tegen overladen (kan ook voor ontladen gebruikt worden, en ook dan schakelt hij de cyclus uit bij het bereiken van de ondergrens).

Opslaan:
Lipo accu's kunnen het beste half-opgeladen opgeborgen worden. Dit heeft te maken met de chemische samenstelling van de accu: Door het chemische verschil tussen de anode en kathode kan inwendige corrosie optreden. Bij een half-opgeladen accu is dit verschijnsel het kleinst. Goede lipo laders hebben een programma waarbij je op kan geven hoeveel mAh er maximaal geladen mag worden. Door de accu leeg te maken en deze waarde op de helft van de capaciteit in te stellen, zal de lader automatisch afslaan zodra de helft van de capaciteit bereikt is.


PROBLEEM BIJ GEBRUIK VAN 4 OF 6 CELLEN LIPO ACCU'S
Wat de lipo beveiliging van de regelaar betreft: daar zien we bij auto's die met 4 of meer cellen rijden ( dus 2 x 2 cellen pack of een 2 x 3 cellen pack) soms een beetje een probleem in komen.
Een regelaar met lipo beveiliging kijkt niet naar de individuele cellen, maar naar de totale spanning van de accu. Vaak kun je wel een ondergrens instellen gebaseerd op een bepaald voltage per cel, maar hij wordt alleen aangesloten op de plus en de min van een accu, dus kan hij niet de spanning van iedere cel meten, alleen de totale spanning.
Als je de regelaar dus op 3V per cel, en 4 cellen instelt, houdt de regelaar dus een ondergrens aan van 4 x 3V = 12Volt. Zolang de spanning daar boven zit, grijpt hij dus niet in.
Als er op een gegeven ogenblik 3 cellen nog op 3.2V staan, dus totaal 9.6V, dan kan de derde cel al op 2.4V zitten voor de regelaar ingrijpt. Dat is in de meeste gevallen direct funest voor die cel, zeker als er dan nog veel stroom gevraagd wordt.
We hebben al een paar keer accu's gehad die doordat b.v. de ontvanger niet uitgezet was, met een heel klein stroompje diep ontladen zijn geweest, in veel gevallen hoeft dat nog niet het einde van de Lipo te zijn. Maar zodra er een hoge stroom door een cel met een te lage spanning gestuurd wordt, is het direct afgelopen met die cel.
Als je op 2 x 3 (=6) cellen rijdt, is de kans op een kapotte cel nog veel groter. Bij een regelaar instelling van 3V per cel - 6 cellen betekent dat een ondergrens van 18V. Als je dan 5 cellen van 3.2V in je pack hebt (=16V), kan de 6e cel al tot 2V ontladen worden voor de regelaar in grijpt, die cel van de accu is dan al kapot.

Als je dus met 4 of meer cellen Lipo accu's rijdt, zet in ieder geval de lipo spannings bewaking van de regelaar zo hoog mogelijk.
Als je hem b.v. op 3.4V per cel zet, dan wordt de ondergrens bij een 4 cellen accu 13.6V, en voor een 6 cellen pack 20.4V, de kans dat het dan mis gaat is al een stuk kleiner.

Wat kun je verder doen om schade te voorkomen: Op de eerste plaats: zodra je voelt dat het vermogen minder wordt, direct stoppen met rijden.

Verder adviseren we in ieder geval om op elke accu een buzzers te zetten. Dat is een simpel apparaatje waarvan je er dan 2 moet hebben. Elke buzzer wordt op de balancerkabel van de accu aangesloten. Dit apparaatje kijkt wel naar de individuele celspanning, en geeft een heel luid signaal als er een cel leeg begint te raken.

De derde mogelijkheid is om een speciale lipo safety switch te monteren. Dit is een apparaatje wat tussen de ontvanger en de regelaar aangesloten wordt, plus op de balancer aansluiting(en) van de accu('s). Dit apparaatje kan dus alle cellen apart meten, en sluit de mogelijkheid van gas geven af als de spanning in één van de cellen te laag dreigt te worden. Helaas zitten hier ook wat problemen in wat betreft volgorde van aansluiten, doe je dat verkeerd dan heb je kortsluiting. We zijn nog op zoek naar een foolproof versie, tot zo lang adviseren we in ieder geval om de buzzer te gebruiken.
__________________
Baja 1:5 - DX3S - scalpel pan car - FG sportline Porsche 911 GT3
kenobi is offline   Met citaat reageren
Oud 22 november 2010, 08:45   #8 (permalink)
 
Okan's schermafbeelding
 
Lid sinds: 25 april 2010
Locatie: Rotterdam
Leeftijd: 17
Berichten: 94
Standaard

Yes, dankje!
Goed voor degenen die het nog niet wisten
1.Kunnen jullie ook wat vertellen over litium-ijzer en lithium-ijzerfosfaat batterijen (LiFe en LiFePo4) [let op het verschil tussen LiPo en LiFePO4 want grote PO is fosfaat!] ???
Zou dat ook werken op de gemiddelde Stampede? Ik had gehoord dat zulke batterijen beter en langer meegaan, zou best leuk zijn dan!

2. Is denken jullie zo'n lipo-alarm-ding (hoe heet het ook alweer?) nodig (die je in je balancekabels stopt als je rijdt en ze wat info geven of gaan piepen als je voltages te laag worden)?? Mijn Stampede heeft zelf zo'n ingebouwde beschermer van de VXL-3s maar om heel eerlijk te zijn vertrouw ik dat niet 100%... Aan de andere kant mijn rechteroor hoort niet dus wat is de kans dat ik zoiets hoor ()?

Zou deze voeding ook ok zijn btw?
https://shop.strato.com/epages/48082...ucts/FS-PS100E
Wel toch?
__________________
Stampede VXL- 2S LiPo Turnigy Hard Case 7,4v 5Ah 20-30C+ Traxxas 8,4v NiMh 3Ah

Laatst gewijzigd door Okan; 22 november 2010 om 11:50
Okan is offline   Met citaat reageren
Oud 22 november 2010, 11:24   #9 (permalink)
 
Bertus's schermafbeelding
 
Lid sinds: 23 september 2002
Leeftijd: 41
Berichten: 8.103
Standaard

1 Waar is een lipo van gemaakt?
lithium polymeer
Lithium-ion polymer battery - Wikipedia, the free encyclopedia

2 hoe laad ik een lipo?
Eigenlijk is dat een heel kort en simpel verhaal.
Als voorbeeld nemen we een 3s1p / 3000mAh accu, om maar eens een veel voorkomende accu te nemen. De maximale laadstroom die de fabrikant op heeft gegeven is bijvoorbeeld 2C. De maximale ontlaadstroom is 20C, dit is echter nauwelijks van belang bij het laden.
Wanneer is een LiPo leeg en wanneer is hij vol?
Een LiPo cel is leeg wanneer de spanning onbelast tot 3V is gedaald. Verder ontladen moet je niet doen want dat is heel slecht voor je accu!
Een LiPo cel is vol wanneer de spanning onbelast tot 4,235V is opgelopen. Ook hier moet je echt niet verder gaan want dan zal de LiPo ook kapot gaan en in het ergste geval zelfs in de brand kunnen vliegen. Laat je echter niet gek maken door allerlei doomverhalen, een LiPo cel vliegt niet zo maar in de fik, zeker niet als je er geen gekke dingen mee doet.

Net als alle accu's mag je een LiPo maar met een beperkte stroom laden, je mag er dus niet zo maar een flinke stroom doorheen jassen! Deze laadstroom is al heel lang standaard 1C maar er zijn al veel cellen die, net als ons voorbeeld, met 2C geladen mogen worden. Ondertussen zijn LiPo's die je met 5C mag laden ook al te koop. Maar hoe dan ook het is nog steeds een beperkte stroom.
Een LiPo lader is eigenlijk een heel goed gestabiliseerde voeding waarvan de uitgangsspanning op precies 4,235V per cel wordt ingesteld. De maximale stroom die deze "voeding" kan leveren wordt ingesteld op gewenste laadstroom. Voor de accu in het voorbeeld (3S1P / 3000mAh en een laadstroom van 2C) zou dat dus 12,705V en maximaal 6A zijn.

Wanneer je de accu aansluit op de lader zal het spanningsverschil tussen de accu en de laderuitgang groot zijn. De accu is maar 9V en de laderuitgang is 12,705V. De stroom die er zou kunnen gaan lopen wordt bepaald door dat spanningsverschil en de weerstand van het hele circuit. Dat is de weerstand van de kabels, de connectors en de inwendige weerstand van de accu bij elkaar opgeteld.

Je begrijpt wel dat die weerstand erg laag is, maximaal enkele tienden Ohm. Stel dat het in dit voorbeel 0,15Ohm is. De stroom die er dus zou kunnen gaan lopen is dan 3,705V / 0,15Ohm = 24,7A. Dat is natuurlijk een veel te hoge stroom dus zal de stroombegrenzing ingrijpen en het beperken tot 6A.
Langzaam maar zeker zal de accu voller raken en zal de spanning van de accu hoger worden. Wanneer het spanningsverschil kleiner dan 0,9V wordt zal de laadstroom gaan dalen. Waarom 0,9V hoor ik vragen? Wel dat is de laadstroom maal de weerstand of te wel 6A x 0,15Ohm = 0,9V. Dus wanneer de accuspanning hoger wordt dan 11,805V begint de laadstroom minder te worden.
Wanneer de laadstroom minder wordt zal natuurlijk het laden langzamer gaan dus zal het langer duren voordat de accu vol is. Theoretisch zal de accu zo ver opgeladen raken dat het spanningsverschil 0V wordt en daarmee wordt dus ook de laadstroom 0A. Dit kan heel lang duren, uren of zelfs dagen!
In de praktijk zal het laden eerder stoppen. De laadstroom die door de accu loopt wordt constant in de gaten gehouden en wanneer de stroom ver genoeg gedaald is zal de lader stoppen. Bij veel laders is dat bij iets van 1/50C. Dit is een vrij willekeurige waarde die per fabrikant kan en zal verschillen. Daarom zal een accu op een lader van fabrikant "A" binnen 45 minuten vol zijn maar op een lader van fabrikant "B" duurt het wel een uur. Toch is het wel belangrijk dat het laden echt helemaal stopt als de stroom laag genoeg is geworden want LiPo's vinden het niet zo heel erg fijn om langdurig aan de maximale spanning aangesloten te zijn.
In dit voorbeeld gaan we uit van 1/50 C dus zal de lader stoppen wanneer de laadstroom is gedaald tot 120mA. De lader zal melden dat hij klaar is en vaak ook laten zien hoeveel er in de accu is geladen en hoe lang de laadtijd was. Die waardes zijn niet echt waardevol maar je kan ze per accu bewaren om zo in de gaten te kunnen houden hoe de accu zich houdt. Zolang je die accu steeds met dezelfde lader laad kan je die waardes gebruiken door ze steeds met de voorgaande te veregelijken. Wanneer de accu versleten raakt zal je dat onder andere kunnen zien aan het feit dat de laadtijd steeds langer wordt en de lader er steeds meer in moet stoppen zonder dat er meer uit zal komen.
Het laden is dus feitelijk erg simpel maar het is zeer belangrijk dat het wel heel precies gebeurt. De spanningen moeten binnen erg nauwkeurige grenzen zijn om schade aan de accu te voorkomen maar ook om te zorgen dat de accu wel volledig geladen wordt. Ook de laadstroom moet in de gaten gehouden worden want te veel is erg slecht en te weinig zal een langere laadtijd geven

3 wat betekent de c?
C wordt gebruikt om de laad / ontlaadstroom te specificeren. C staat letterlijk voor de Capaciteit van de accu. Fabrikanten geven bij lipo's meerdere waarden op.

Aller eerst gaan we kijken hoe deze C waarde nou voor een stroom kan staan.
Een accu wordt met 25C Max Discharge verkocht.

Dit houdt in dat een accu met maximaal 25 x de capaciteit van de accu gebruikt mag worden. Let wel dat dit een benadering is en dat sommige accus gevoeliger zijn voor overbelasting als andere. Het is bij een accu belangrijk om minimaal 10% maar liever 20% over te hebben in vermogen.

De fabrikant geeft meerdere waarden op, dit heeft te maken met wanneer een bepaalde stroom gebruikt mag worden.

Max Discharge : Dit is de maximale stroom die je uit een accu mag halen gedurende 5seconden (tijd kan anders zijn en is afhankelijk van de fabrikant 5sec is meest gangbare bij uitzondering wordt dit vermeld op de accu).

Continues Discharge : Dit is de stroom die een accu constant mag leveren. Dit ligt gemiddeld genomen op ca. 60% van de max discharge. Let wel dat ook dit per accu kan verschillen. (Voorbeeld: Max discharge 35C, continues discharge 25C).

Max Charge: Een accu mag met een bepaalde stroom geladen worden.
Meest gangbare laadstroom is 1C (1x de capaciteit) dit houdt in dat de accu met +/- 1 uur en 15 min vol is vanaf leeg.

Tegenwoordig wordt deze laadstroom steeds hoger. 5C is al goed verkrijgbaar. Dit houdt in dat je de accu met 5x de capaciteit mag laden. En dat deze met +/- 30 minuten vol is.

De meeste tijd bij het laden gaat verloren aan de tijd die de lader gebruikt om de laatste procenten vol te krijgen. Hierdoor is het niet zo dat een accu met 5C laden ook per definitie 5x sneller is.

4 Wat betekent balanceren en hoe doe je dat?
In het stukje over de lader is de balancer geheel niet ter sprake gekomen. Wat doet een balancer nu eigenlijk en waarom moeten we die gebruiken?
Bij een accu samengesteld uit meerdere cellen zal altijd enig verschil tussen die cellen bestaan. Sommige zullen iets eerder vol zijn dan de andere. Om die andere cellen ook vol te krijgen zal de lader doorgaan met laden. Hierdoor zullen de cellen die iets eerder vol zijn dus, een beetje, overladen worden waardoor de celspanning iets hoger zal worden dan toegestaan.
Bij NiXX cellen is dat niet zo kritisch, als één van de cellen iets eerder vol is dan de rest wordt hij gewoon wat overladen. Daar kunnen ze vrij goed tegen zolang het maar niet te lang duurt en de stroom niet te gek hoog is. Omdat de verschillen tussen de cellen in één pakket nooit erg groot zullen zijn zal dat overladen zo goed als nooit echt lang duren.
De celspanning van LiPo cellen is wel heel kritisch, iets te laag betekend een niet volle cel en iets te hoog een defecte cel. Bij LiPo's moet je dus zorgen dat de celspanning nooit boven een bepaald maximum uitkomt. In het ergste geval zou een LiPo cel zelfs in de fik kunnen vliegen wanneer de celspanning te hoog wordt. Dit komt maar zelden voor maar het is gebeurt en als je niet voorzichtig bent kan het jouw ook overkomen (even bang maken hi,hi,hi ).
Er moet dus iets gedaan worden om te voorkomen dat een LiPo cel die iets eerder vol is dan de andere in het pakket overladen wordt terwijl de anderen ook vol worden geladen. Dat is dus de taak van een balancer.

De meest simpele balancer is het passieve type. Een dergelijke balancer gaat pas aan het werk als de accu al vrijwel vol is. Op dat moment is de laadstroom dus al een heel eind afgenomen. Wanneer de spanning van één van de aangesloten cellen de 4,235V eerder bereikt dan de andere cellen zal de balancer dat detecteren en de dan nog lopende laadstroom om de cel heen leiden. Er wordt simpel weg een weerstand parallel aan de cel geschakeld.
De balanceerstroom een balancer kan verwerken is meestal niet zo heel groot. De eerste balancers waren echt gemaakt om helemaal op het einde hun werk te doen en konden vaak niet meer dan 50mA of 70mA stroom verwerken. De meeste van de huidige balancers kunnen ergens tussen de 150mA en 300mA verwerken. Er zijn al types die zelfs meer dan 1A kunnen verwerken. De balancers met een lage balanceerstroom zijn alleen te gebruiken wanneer de onbalans niet te groot is en bij relatief lage laadstromen.
Is de onbalans erg groot, bijvoorbeeld wanneer je een nog half volle cel en een lege cel in serie wilt gaan laden, zal de volle laadstroom nog lopen als de eerste cel al vol raakt. De balancer zal dan ingrijpen maar hij kan bijvoorbeeld slechts iets van 150mA om de cel heen leiden terwijl er misschien wel 1A loopt. Dat is dus een recept voor fout gaan. De balancer kan dan kapot kunnen gaan en uiteindelijk ook de LiPo.
Er bestaan balancers die dat kunnen detecteren en dan de laadstroom helemaal uit schakelen en een foutmelding geven. Dit soort balancers zit in heel veel LapTop accu's. Wanneer je accu niet meer wil laden dan is het heel vaak de ingebouwde balancer die de zaak tegenhoudt omdat de onbalans te groot is geworden om nog weg te kunnen werken.

Een tweede type is de active balancer. Deze doet feitelijk hetzelfde maar nog meer. Wanneer je de accu op zo'n balancer aansluit zal hij de spanningen van elke cel meten en die met elkaar gaan vergelijken. Als er één iets hoger is dan de andere zal die cel iets ontladen worden om hem gelijk aan de rest te krijgen. Pas wanneer alle cellen gelijk zijn zal de balancer de laadstoom inschakelen.

Tijdens het laden blijft de balancer de spanning in de gaten houden en als er één cel iets hoger wordt dan de anderen zal de balancer (een deel van) de laadstroom om die cel heen leiden. Zo wordt ervoor gezorgt dat die cel iets langzamer geladen wordt. Uiteindelijk is het de bedoeling dat alle cellen tegelijk netjes vol raken.
Het is duidelijk dat dit type balancer grotere stromen moet kunnen verwerken. Ze moeten, een deel van, de laadstroom buiten de cel die iets voller raakt om leiden. Dat kan zijn bij een nog vrijwel lege accu dus een hoge laadstroom maar ook bij een vrijwel volle accu dus een geringe laadstroom. Het zijn dus meestal dit type balancers die 1A of meer balanceer stroom kunnen verwerken.
Toch is het natuurlijk niet de bedoeling om met een dergelijke balancer een enorme onbalans weg te werken. Als je dat tegen komt is het zaak uit te zoeken waar die onbalans door ontstaan is. Vaak is het een teken dat er met een cel iets mis is. Wanneer je merkt dat de onbalans de volgende keer dat je die accu wilt laden weer zo groot is kan je er vrij zeker van zijn dat je de accu moet gaan vervangen.

Een laaste functie die in de balancer ingebouwd kan zijn is de detectie dat alle cellen de 4,235V bereikt hebben en dus vol zijn. De eventueel nog lopende laadstroom wordt dan door de balancer buiten de cellen omgeleidt waardoor de laadstroom mogelijk niet laag genoeg wordt zodat de lader stopt. Sommige balancers zijn ontworpen om met een specifieke lader samen te werken deze zal de lader "melden" dat de accu vol is en dat hij lader uit kan schakelen. Andere balancers zullen zelf de laadstroom afsluiten.
Steeds meer van de moderne laders hebben een balancer ingebouwd zitten die samenwerkt met de lader. Het is één apparaat geworden.

Beide methodes van balanceren (actief en passief) werken goed en betrouwbaar. Het systeem met de active balancer zal makkelijker werken en de kans op mogelijk fouten is wat kleiner. Laders met geïntegreerde balancers zijn eigenlijk te prefereren want daar zijn de lader en de balancer goed op elkaar afgestemd. De goede samenwerkig zal dan beter gegarandeerd zijn.

Als laatste is er nog een derde mogelijkheid. Dat is dat elke cel zijn eigen lader heeft. Dit zijn meestal laders die je alleen via de balanceer stekker kan aansluiten. In die laders zit een apparte laadschakeling voor elke cel. Die laders werken volledig onafhankelijk van elkaar en zullen elke cel volledig tot de 4,235V opladen. Wanneer één cel eerder vol is dan de rest geeft dat niets omdat de lader van die cel er dan gewoon mee ophoudt. De andere laders gaan gewoon verder om de andere cellen ook helemaal vol te krijgen. Wanneer ze dan allemaal vol zijn zal het "ready" lampje gaan branden, als dat erop zit natuurlijk.
Elektronisch gezien zijn deze laders wat complex maar voor de gebruiker zijn ze eigenlijk ideaal. Je hebt geen balancer nodig en geen apparte kabels daarvoor. De kans op problemen is klein en je kan je accu veilig laden. Het nadeel is dat je via de vrij dunne balanceer draadjes en connector geen hoge laadstromen kan laten lopen. De laadstroom zal dus beperkt moeten blijven tot maximaal 0,5A of zo iets. Mede om deze reden zie je deze laders tegenwoordig steeds minder.
Ik werd onlangs door bdoets getipt dat er toch ook van dit soort laders bestaan die met wel 2A kunnen laden. Ik heb ze nog niet gezien maar dat wil nog niet zeggen dat ze niet bestaan. Toch lijkt me 2A echt wel het maximum wat je door die dunne balanceer draadjes en vooral die iele connectortjes kan jagen.


5 waar laad ik een lipo?
Een lipo kan je het beste onder toezicht laden.
Op een plaats waar zo min mogelijk gevaar is voor schade áls er iets fout gaat. Dus bijvoorbeeld in een (niét afgesloten!!) stalen trommel die voldoende groot is om de lipo in een brandwerende accuzak te bevatten.
Het gebruik van een brandwerende accuzak is ook aan te bevelen.

6 wat gebeurd er met een lipo als het koud is?

Hoe kouder het is des te LAGER de luchtvochtigheid is dus zolang de LiPo koud blijft is er niets aan de hand.
Problemen kunnen pas ontstaan wanneer de LiPo in een warme ruimte komt. Dit zal gebeuren als je de accu weer wilt opwarmen. De lucht rond de koude LiPo koelt af en kan dan minder vocht bevatten. Dat vocht zal dan condenseren op het koude oppervlak van de Lipo en dan kunnen er dus wel problemen ontstaan.
Of die problemen nu echt zullen ontstaan is de vraag maar de kans is er dus wel degelijk. De zaak goed in de gaten houden is geboden en tijdens het opwarmen van de accu deze af en toe af te drogen is ook een goed idee.
Je kan het voorkomen door de LiPo in een goed dichte plastic zak op te bergen. Zolang die zak dicht blijft kan er geen vocht in komen en zullen de bovenstaande problemen een stuk minder optreden. Je maakt de zak pas open als de accu helemaal op temperatuur is gekomen. Dan zal er geen condens meer optreden.

LiPo's kunnen er vrij goed tegen als ze koud worden. Je zal wel zien dat de capaciteit duidelijk minder zal zijn. Ook de maximale stroom die de accu kan leveren zal duidelijk minder zijn. Daarom kan je het beste de accu eerst netjes helemaal op temperatuur laten komen voordat je hem weer gaat gebruiken.

7 wat betekent 2p 3s ?
2p betekend 2 cellen paralel
3s 3 cellen in serie
Cellen zet je paralel als je meer ampere's uit de cellen wil trekken dan er uit 1 cel mogelijk is
Als een cel van 1000 mah 10 c gebruikt wordt mag je er niet meer als 10 ampere uit trekken
als je er dan 2 parrallel zet kan je de cel met 20 ampere belasten.
Cellen zet je in serie als je een hoger voltage wil.

8 waar moet ik op letten als ik een lipo koop?
Je zal eerst de vraag moeten stellen wat moet de accu kunnen?
Hoeveel volt is het beste voor mijn motor?
Hoeveel ampere trekt mijn motor?
Als je dat weet is het belangrijk naar het gewicht van de accu te kijken ivm het zwaartepunt.
En als laatste maar zeker niet onbelangrijk de afmetingen.
De prijzen variëren erg met de verschillende merken.
Het is zeker niet zo dat dure altijd goed of goedkope altijd slecht zijn.


9 welke lader is de beste of waar moet ik op letten bij de aanschaf?
Er zijn talloze verschillende laders, ook hier is het weer belangrijk je af te vragen wat wil ik, alleen lipo's laden, of ook lood accu's enz.
Vaak staat er dat een lader een X aantal cellen kan laden en een X aantal ampere.
Verwacht niet dat bij het maximale aantal cellen het maximale amperage bereikt wordt.
Dit heeft te maken met hoeveel watt een lader maximaal kan leveren.
De goedkopere laders leveren vaak maak 150 watt als je wat grotere pakketten wil laden lukt dat al niet meer met 1 c.
Zeker nu er steeds meet accu's komen die je met 5 c kan laden is een grotere lader wenselijk.
Er zit hier wel een MAAR aan vast.
De laders hebben bijna allemaal een losse voeding nodig.
Hoe groter je lader hoe groter zal dus ook je voeding moeten zijn.
De kosten komen dan dus ook hoger uit.
Het is dan in sommige gevallen het overwegen waard of je lekker rustig thuis laad en je meer accu's koopt

10 Wat zijn de kwaliteitsverschillen in verhouding met de prijzen?
Hier is lastig wat zinnigs over te zeggen.
(ik heb hier zelf geen ervaring mee) dure zijn soms meer dan 2 keer zo duur en eigenlijk nooit 2 keer zo goed.
Hier is een draadje met verschillende meningen van verschillende accu's
http://www.modelbouwforum.nl/forums/...en-cijfer.html

11 een bolle lipo wat te doen?
Het hangt er van af hoe bol hij staat.
Als hij niet te bol is zou je hem onder toezicht kunnen laden en ontladen.
Vertrouw je het niet dan is er maar 1 mogelijkheid namelijk:
Stap 1.
Accu helemaal ontladen. Niet door kotsluiten maar door bijvoorbeeld een fietslampje op de accu aan te sluiten en hem zo een paar dagen te laten liggen.
Stap 2.
Met een scherp mesje de accu boven en onderaan open snijden. Niet te diep snijden, alleen de "verpakking" open snijden is genoeg.
Stap 3.
Leg de accu's in een bak met zout water (2 tot 3 afgestreken eetlepels keukenzout op een liter water). Zorg ervoor dat het zoute water goed in de accu komt.
Stap 4.
Na een dag (of twee) de accu uit het zoute water halen, uit laten lekken en in de grijze afvalcontainer weggooien.

Het idee hierachter is als volgt:
Door de accu helemaal te ontladen kunnen er geen "gevaarlijke" stromen meer lopen waardoor er van alles en nog wat zou kunnen gebeuren.
Door het zoute water worden de Lithium zouten (de Lithium Ionen!) geneutraliseerd waardoor geen zuiver lithium meer vrij kan komen. Het is namelijk het vrijkomen van het Lithium dat brand kan veroorzaken. Lithium is namelijk een alkali metaal, net als Natrium en nog een paar, dat spontaan in de brand kan vliegen als het in contact komt met de buitenlucht.
Een LiPo accu bevat geen geen stoffen die echt schadelijk zijn voor het milieu. Bij verbranding in een afval verbrandingsoven komen geen gevaarlijke stoffen vrij.
Er zitten ook geen stoffen in die terug te winnen zijn voor hergebruik. Tenminste tot nu toe is er nog geen enkel proces dat materialen uit een LiPo op een economische manier (financieel en milieu economisch) kan terugwinnen.



12 hoe sla je lipo's op die je langere tijd niet gebruikt?

Het is het beste een LiPo gedeeltelijk geladen te bewaren. Wat onder gedeeltelijk wordt verstaan is verschillend maar als het ergens tussen de 50% en 70% is zal het prima zijn.
Twee zaken moet je dus niet doen.
1. Helemaal geladen wegleggen en
2. Leeg of bijna leeg wegleggen.
Wanneer je een LiPo helemaal geladen weglegt gebeuren er bepaalde dingen IN de cellen die niet goed zijn voor de cellen. Wat precies weet ik niet want dat wordt nergens duidelijk uitgelegd door de fabrikanten.
Een lege LiPo is chemisch instabiel, de chemie gaat verkeerde dingen doen waardoor er materiaal van de positieve en de negatieve platen wordt omgezet in materialen die niet meer als accu kunnen werken. Met andere woorden de capaciteit wordt (vrij rap) minder en de inwendige weerstand wordt hoger.
__________________
Groeten Bertus
http://www.youtube.com/watch?v=AOA_pAigJ6c
Bertus is offline   Met citaat reageren
Oud 22 november 2010, 11:49   #10 (permalink)
 
N.P.S.'s schermafbeelding
 
Lid sinds: 17 juni 2007
Leeftijd: 64
Berichten: 4.068
Standaard

Informatie over LiFePo4 accu's vindt je hier: Spezifikationen

Ook op het forum is veel over deze accu's te vinden. Gebruik de zoekterm "A123" maar eens!
__________________
Futaba FX-30 V3.0 NL, 2.4 GHz
Robbe Telemetrie, Simprop Telemetrie met gesproken meldingen
N.P.S. is offline   Met citaat reageren
Oud 22 november 2010, 12:15   #11 (permalink)
 
Okan's schermafbeelding
 
Lid sinds: 25 april 2010
Locatie: Rotterdam
Leeftijd: 17
Berichten: 94
Standaard

Gelukkig is mn Duits goed (echt).
Dus in feite zijn het goede batterijen maar hoeveel mensen hier hebben zo eentje? Er wordt vergeleken met lithium batterijen die zuur zijn (of hoe dat ook heet, gewoon LiCoO2) en dan zijn ze idd veel langer houdbaar maar hoe zit het nou met de vergelijking LiPo vs LiFePO4?
A123... Dingen over sterke batterijen... Nanostuff...
Yay!
En hoe vonden jullie deze voeding?
https://shop.strato.com/epages/48082...ucts/FS-PS100E
En denken jullie dat zo'n alarm-ding bij het rijden handig is?
(lees ook vorige post van mij)
__________________
Stampede VXL- 2S LiPo Turnigy Hard Case 7,4v 5Ah 20-30C+ Traxxas 8,4v NiMh 3Ah
Okan is offline   Met citaat reageren
Oud 22 november 2010, 12:24   #12 (permalink)
 
Cheeta's schermafbeelding
 
Lid sinds: 8 juli 2003
Locatie: Mijdrecht
Leeftijd: 24
Berichten: 8.246
Standaard

lifepo A123 is beter dan Lipo het heeft een groot aandeel voordelen.
o.a. diep ontlading was niet meer mogelijk dacht ik. A123 is volgens mij alle voordelen van lipo en nimh gecombineerd.

alleen het gewicht ligt hoger bij de capaciteit.
En de prijs is nogal aan de hoge kant.

maar ik heb mij er nog niet geheel in verdiept vooral vanwege de prijs.

als je regelaar cut off heeft heb je dat alarm ding niet nodig dan merk je het aan de snelheid van de wagen. en op een gegeven moment stopt die geheel maar eigenlijk al stoppen als de gang eruit is.
__________________
Mvg. Alwin
Trucks: Liebherr LTM1090/2 [Bouwfase], Scania VSB met stenentrailer, Scania Torpedo Bergingswagen De Asfalt Rockers
Liever 8 plofjes, dan 6 die er klappen
Cheeta is offline   Met citaat reageren
Oud 22 november 2010, 15:00   #13 (permalink)
 
ron van sommeren's schermafbeelding
 
Lid sinds: 31 augustus 2002
Locatie: Druten
Leeftijd: 50
Berichten: 18.697
Standaard

@Okan
Ik hier de handleiding liggen van een IMAX B6-AC lader. Daarin staat al de nodige accu-informatie. Idem over laadstroom. Wat zegt de handleiding van jouw lader zoal?

Modelbouw FAQ's - Modelbouwforum.nl
-> Accu's en laadtechnieken
-> Het laden en balanceren van LiPo accu's
__________________
Vriendelijke groeten Ron
• Get a life ... get a Watt-meter!!!
Drive Calculator • volts jolt
zelfbouw e-motor tipszelfbouw e-motor group • current kills

ron van sommeren is offline   Met citaat reageren
Oud 22 november 2010, 15:13   #14 (permalink)
 
Roelof's schermafbeelding
 
Lid sinds: 20 augustus 2003
Locatie: Sassenheim
Leeftijd: 42
Berichten: 18.408
Standaard

Citaat:
Oorspronkelijk geplaatst door Okan Bekijk bericht
Beste mede-Modelbouwers!
Hoewel het vast al miljarden keren gevraagd is en beantwoord kan ik door de draden geen lipo meer zien dus stel ik hier mijn vragen maar;
Slap excuus wat met een smiley niet bij mij werkt. Deze vraag komt immers bijna dagelijks op dit forum en zijn de antwoorden er ook dagelijks aan toegevoegd.
Kende je deze sectie al? Modelbouw FAQ's - Modelbouwforum.nl

Citaat:
Oorspronkelijk geplaatst door Okan Bekijk bericht
1. Wat is de beste laadstroom voor mijn Turnigy 2S 7,4v 5000mah 30C batterij? Ik vroeg me af met hoeveel A ik mijn batterijen het best kan opladen (als ik 13,8v heb, en een voeding die tot 8A gaat) zodat ze het langst meegaan. 1A? 5A?
Je kunt de vraag ook aan de verkoper stellen, die verkoopt het en kan je dus ook alles erover vertellen.
Voeding is prima maar wat heb je voor lader dan?

Citaat:
Oorspronkelijk geplaatst door Okan Bekijk bericht
2. Wat is de beste manier om m'n 2S Lipo (en ook mijn NiMh batterij trouwens) op te bergen? In een LiPo safebag, oke, maar dan ook in een koude ruimte, warme ruimte, de koelkast (lol)??? En met hoeveel volt op de cellen zou ik hem het best kunnen laten zodat ze het langst meegaan?
Een LiPo bag is voor tijdens het laden. De meningen zijn erg verdeeld maar je kan jezelf voor je kop slaan als je huis/schuur/auto is afgefikt als je niet voldoende maatregelen hebt genomen.

Citaat:
Oorspronkelijk geplaatst door Okan Bekijk bericht
Bedankt voor jullie tijd, sorry als jullie dit al 10^1000 keer al hebben beantwoord!
Okan
10^1000 +1 ?
Misschien geloof ik meer over je zoekactie als je ook een opsomming uitstippelt van wat je denkt gevonden te hebben. Zelfstudie (en daarbij de controle) is debeste leermiddel.
__________________
Micro RS4: 100+ km/h, Mugen MRX4, Kyosho TF4-R spider, een ver verbouwde M18 en een Zoom400 voor het betere laagvliegwerk
Roelof is nu online   Met citaat reageren
Oud 22 november 2010, 15:46   #15 (permalink)
 
ron van sommeren's schermafbeelding
 
Lid sinds: 31 augustus 2002
Locatie: Druten
Leeftijd: 50
Berichten: 18.697
Standaard

Ik zou zeker bij de eerste laadsessie in de buurt blijven. Want misschien dat je, ondanks alle tips en leesvoer die we je gaven, je toch nog iets niet helemaal goed doet.
__________________
Vriendelijke groeten Ron
• Get a life ... get a Watt-meter!!!
Drive Calculator • volts jolt
zelfbouw e-motor tipszelfbouw e-motor group • current kills

ron van sommeren is offline   Met citaat reageren
Ga terug   Modelbouwforum.nl > Algemeen Modelbouw > Accu & laad techniek
Reageren

Labels
ampere, laden, lipo, opbergen, stroom

Discussietools
Weergave

Regels voor berichten
Je mag geen nieuwe discussies starten
Je mag niet reageren op berichten
Je mag geen bijlagen versturen
Je mag niet je berichten bewerken

BB code is Aan
Smileys zijn Aan
[IMG]-code is Aan
HTML-code is Uit
Trackbacks are Uit
Pingbacks are Uit
Refbacks are Uit



Alle tijden zijn GMT +2. Het is nu 21:03.


Powered by vBulletin®
Copyright ©2000 - 2012, Jelsoft Enterprises Ltd.
Search Engine Friendly URLs by vBSEO 3.6.0
Vendor Tools vBulletin Plugins by Drive Thru Online, Inc.
(c) Modelbouwforum.nl, 2002-2012
One of the largest message boards on the web !