Messing etsen: Het algemene verzamel draadje

[Brandaris]

Hallo Teus, leuke bezigheid met veel mogelijkheden.

Ad Bakker (forumnaam) is met de SS. Rotterdam bezig en is vorig jaar ook begonnen met etsen ! misschien kunnen jullie ervaringen uit wisselen ?

groeten en succes, Brandaris

[Fokker E.III]

Oorspronkelijk geplaatst door Brandaris

misschien kunnen jullie ervaringen uit wisselen ?

Ik had zijn mooie werk idd. al gevonden Ik hoop dat hij ook dit draadje vind en er zijn ervaringen/adviezen bij gaat zetten.

Iemand een idee hoe dik/dun je de Positiv20 op de messingplaat moet zetten?

Heb net een eerste proefstukje ingespoten en dat ziet er op het oog flinterdun/doorzichtig uit. Hoort dit zo of moet het dik/dicht zijn?

Gr. Teus

Ondertussen wat uitleg/problemen gevonden op een forum met handige tips. Mijn werkwijze was dus niet helemaal volgens het boekje

Positiv20 gebruikers problemen/tips

Datasheet / gebruikershandleiding fabrikant

[Ad Bakker]

Oorspronkelijk geplaatst door Fokker E.III

Ik hoop dat hij ook dit draadje vind en er zijn ervaringen/adviezen bij gaat zetten.

Ik zie dit draadje nu pas, wel jammer. Ik had zowel mijn ervaringen kunnen vertellen, als van de jullie leren. Als er nog behoefte aan is of er specifieke vragen zijn zal ik daar nu zeker op reageren.

Groet,

Ad Bakker

[Fokker E.III]

Hoi Ad,

Ook welkom hier, en je bent niet te laat hoor. Dit is gewoon een lopend draadje waar een ieder zijn bevindingen, adviezen en vragen kwijt kan.

Ik ben zelf nog niet verder gekomen met testen. Ik heb een eerste test gedaan met de Positiv20, maar dat plaatje was al belicht voor ik ging belichten om het maar zo te zeggen

Ik wil er binnenkort weer mee aan de slag.

Gr. Teus

[Ad Bakker]

Oorspronkelijk geplaatst door Fokker E.III

Ook welkom hier, en je bent niet te laat hoor. Dit is gewoon een lopend draadje waar een ieder zijn bevindingen, adviezen en vragen kwijt kan.

OK, goed om te horen. Op het scheepsbouwforum ben ik tot nu toe een éénling, dus dan is dit draadje een uitkomst.
Om te starten zal ik proberen in een paar afleveringen te schetsen waar ik nu sta, en wat mijn problemen zijn. Hopelijk dit weekend, want nu heb ik even geen tijd, want mijn etsbak staat te "borrelen", en ik ben bloednieuwsgierig naar het resultaat dat eruit gaat komen.

Groet,

Ad Bakker

Oorspronkelijk geplaatst door Ad Bakker

Om te starten zal ik proberen in een paar afleveringen te schetsen waar ik nu sta, en wat mijn problemen zijn.

Harstikke mooi Ad dat je hier ook je bevindingen wilt delen. Ik sta v.w.b. etsen nog geheel in de kinderschoenen dus kan ik een hoop leren van jou ervaringen.

Gr. Teus

P.s.

Fokker E.III ben ik ook, ik heb het draadje onder die noemer gestart i.v.m. het project dat aan die naam vastzit.

[Ad Bakker]

Toen ik april/mei 2009 met de ss Rotterdam begon had ik er nog geen idee van dat ik ooit aan etsen zou beginnen. De romp op de "klassieke" manier gebouwd met dubbele beplanking op spanten, waarbij de tweede beplankingslaag nog gedaan moet worden. Maar toen ik over de constructie van de dekopbouw ging nadenken moest ik een keuze maken. De buitenwanden hebben een enorm aantal ramen (alleen het onderste promenadedek al 262). Onderstaande foto (genomen op haar nieuwe ligplaats aan de Maashaven in Rotterdam) geeft een beeld hiervan.



Diverse proefjes met hout en kunsstof plaat mislukten volledig. Zo ontstond in het najaar van 2009 het idee om het geheel te etsen.
Om uit te proberen bij de Metaalwinkel in Rotterdam-Zuid een 0,3 mm dik plaatje "overschot" messing gekocht. Bij een elektronicazaak vervolgens een spuitbus Positiv 20, een etstank en de benodigde ontwikkelaar en etsmiddel aangeschaft. Het etsmiddel bleek achteraf ammonium persulfaat te zijn, maar dat zei me op dat moment niets.
Ik zal proberen het hele etsproces stap voor stap te doorlopen, en per stap vertellen hoe ik ben begonnen, en hoe ik het nu doe. Dat laatste is natuurlijk niet persé het "beste", maar geeft aan waar ik nu sta. Ik ga hierbij uitsluitend uit van tweezijdig etsen.
Even een waarschuwing: het wordt best wel een lang verhaal. Met praten wil ik nog wel eens kort van stof zijn, maar met schrijven ben ik soms niet te stoppen. Maar ja, iedereen is ten slotte vrij om het te lezen of niet.
Om er een beetje lijn in te brengen volg ik het gehele proces voor een etsplaat die voor een gedeelte al beschreven staat in het ss Rotterdam draadje in het Bouwverslagen-Schepen subforum. Die was gisteren door een foutje in de belichting gedeeltelijk mislukt, dus moest dat toch over. Voorlopig plan ik aparte aflveringen met de volgende onderwerpen:

- Tekenen van het ontwerp
- Printen van etsmaskers
- Keuze UV gevoelige etsplaat
- Belichten
- Ontwikkelen
- Etsen
- ????????(wat verder ter tafel komt)

Tussentijdse wijzigingen voorbehouden!!
Reacties zijn meer dan welkom. Ik ben tenslotte ook nog maar een beginner, en wellicht zijn er veel betere methoden dan die ik tot nu toe hanteer.
Ik probeer de afleveringen zo snel mogelijk achter elkaar te plaatsen, in ieder geval vanavond de eerste.

Groet,

Ad Bakker

[Ad Bakker]

Je begint natuurlijk met een ontwerp van je etsplaat te tekenen. Daarvoor kan je elk tekenprogramma gebruiken, zelf gebruik ik een vectorieel tekenprogramma "Inkscape", dat gratis is te downloaden. Je zou het als een alternatief voor Adobe Illustrator kunnen zien, maar dat vond ik voor privé gebruik veel te kostbaar. Inkscape is best even wennen, maar als je gewend bent is het een fantastisch programma met ontzettend veel mogelijkheden. Ik gebruik het nu een half jaar, en nog steeds ontdek ik nieuwe mogelijkheden.
Omdat ik met Positiv 20 begonnen ben, moet je alles "negatief tekenen". Dat gaat in eerste instantie nogal tegen je gevoel in: alles wat moet blijven staan mag niet belicht worden, en moet dus zwart getekend worden. Hieronder een voorbeeld van een etsmasker en het uiteindelijk resultaat van één van mijn eerste testjes (natuurlijk de raampjes waar ik zo'n problemen mee had). De raampjes zijn 4 x 7,5 mm, het spijltje is 0,5 mm.



Er mankeert natuurlijk nog van alles aan, maar voor mij was het goed genoeg om te besluiten hiermee verder te gaan.
Bij tweezijdig etsen is in principe de achterkant het spiegelbeeld van de voorkant. Maar er zijn dingen die alleen aan de voorkant of alleen aan de achterkant aangeëtst moeten worden. In het begin had ik daar echt wel de nodige problemen mee, en ging het regelmatig fout. Ik heb nu een werkwijze die goed bevalt, maar het blijft wel een zaak van goed uitkijken. Ik teken nu de voorkant, waarbij zwart en wit natuurlijk gebruikt wordt voor zaken die zowel aan de voor- als aan de achterkant moeten "blijven staan" respectiebvelijk weggeëtst moeten worden. Daarnaast gebruik ik groen voor lijnen en vlakken die alléén aan de voorkant aangeëtst moeten worden, en rood voor lijnen en vlakken die alléén aan de achterkant aangeëtst moeten worden. Je moet echt proberen de tekening van de hele etsplaat helemaal af te hebben voordat je deze dupliceert en spiegelt, want daarna nog wijzigen is één brok van ergernis. Na het spiegelen wordt het origineel de achterkant, en het gekopiëerde en gespiegelde exemplaar de voorkant. (uitleg hierna, bij het printen). Van de voorkant worden vervolgens alle rode delen verwijderd en alle groene delen wit gemaakt. Evenzo wordt aan de achterkant alle groene delen verwijderd en alle rode delen wit gemaakt.
Uit te etsen onderdelen moeten natuurlijk geheel rondom geëtst worden. Voor de breedte van de omranding had ik aanvankelijk gekozen voor zo'n 1,5 mm, wat een puur "gevoelsmatige" keuze was. Bij het volgen van het etsproces viel het me echter op dat smallere banen eerder dooretsten dan brede. Daarom gebruik ik nu 0,5 mm brede omrandingen, net niet te smal om er nog met een mes in te kunnen voor het wegsnijden van de "bruggetjes" die het etsdeel moeten vasthouden (later meer hierover).
Hieronder de "gekleurde" tekening van de etsplaat die ik wil gaan maken.



Het zijn de achterste buitenwanden van het promenadedek (stuurboord en bakboord), met daarin opgenomen de reling op het daarboven gelegen boven-promenadedek. Apart zijn nog wat relingdelen opgenomen. Dit zijn hekjes die om de fundaties van de sloepen davits staan, hieronder in detail (de lijnen zijn 0,5 en 0,3 mm breed):



Op beide tekeningen zijn duifelijk de rode "lipjes" te zien, die ervoor moeten zorgen dat het uit te etsen deel er niet uitvalt tijdens het etsen, en ook niet te veel vervormt. Deze lipjes ets ik aan de voorzijde in (vandaar dat ze rood zijn), zodat je aan de voorkant nog wel een strakke lijn krijgt. Het latere uitnemen kan met een scherp mes gebeuren, het liefst met een snijdende beweging anders is er het gevaar van lokaal vervormen van het etsdeel. Achteraf besef ik me dat ik bij de relingdelen wel met wat minder lipjes had kunnen volstaan. Dat wordt dus heel voorzichtig uitsnijden…..
Deze tekening is dus gedupliceerd en gespiegeld en naar kleur aangepast. Het eindresultaat hieronder:



Om de tekening heb ik met heel dunne (0.05 mm) lijnen en cirkels markeringen aangebracht om straks voor en achterkant zo exact mogelijk te kunnen uitlijnen. Met reling spijltjes van 0,3 mm breed zal wel duidelijk zijn dat dat een erg nauwkeurig werkje is, en ik denk het meest kritische in het hele proces. Dit komt ook later nog aan bod.
Overigens is op de laatste tekening aan de onderkant van de wanden, net boven de "flappen" (die we nog wel van kartonnen bouwplaten kennen) aan de achterkant (het onderste deel dus) een lijn te zien. Op de eerdere "kleuren" tekening was deze rood, maar door de lage resolutie van de plaatjes die we hier (mogen) gebruiken, nauwelijks te zien. Dit zijn vouwlijnen waarover die "flappen" naar binnen worden gevouwen. Door het éénzijdig inetsen van de vouwlijn kan je een heel nette, strakke vouw krijgen zonder dat je speciaal gereedschap nodig hebt. De "flappen" zijn bedoeld om de vouw in kortere delen te kunnen uitvoeren. Zij worden aan de onderkant van het dek gelijmd, en zijn uiteindelijk niet zichtbaar meer.

De volgende stap is het printen van het masker. Dat komt in de volgende aflevering.

Tot dan,

Ad Bakker

[Ad Bakker]

Als volgende stap moet het getekende ontwerp geprint worden op transparant materiaal. Ik gebruik tot nu toe een eenvoudige HP all-in-one uit de Deskjet serie, originele HP inkjet transparanten en originele HP inkt.
In de eerste plaats de printer. Ik was eerlijk gezegd verrast over de kwaliteit, met name de fijnheid van de inktjet prints. Je leest wel eens dat een laser eigenlijk een "must" is voor dit doel, maar ik vermoed dat dat verhalen zijn uit de tijd dat inkjets nog een veel lagere resolutie hadden. Om het eens uit te proberen ben ik wel eens naar zo'n printshop geweest, en tot mijn verbazing moesten ze zich daar in allerlei bochten wringen om met een laserprinter tot een aanvaardbaar resultaat te komen. En zelfs toen vond ik de "zwarting" niet perfect. En dat is best wel belangrijk: des te minder de zwarte delen UV licht doorlaten, des te minder kritisch wordt de later toe te passen belichtingstijd.
Van "vroeger" herinnerde ik me ook nog wel dat tekeningen door de drukker op film werden gezet. Om dat eens uit te proberen kontakt gezocht met diverse drukkerijen, maar overal kreeg ik te horen dat dat een achterhaald proces was, dat niet meer werd toegepast. Uiteindelijk bij een grafisch bedrijf terecht gekomen, dat nog wel deze techniek toepast. Ik heb er puur uit nieuwsgierigheid één afdruk laten maken, en die was inderdaad schitterend. Haarscherp, en veel minder kwetsbaar dan inkjet prints, maar ja er hangt wel een prijskaartje aan: zo'n 12 Euro per stuk!!! Als je nagaat dat ik ondertussen de bodem zie van m'n tweede pak met 50 A4 transparanten dan kom je wel tot astronomische bedragen. En om op mijn leeftijd nog een krantenwijk te nemen zie ik niet zo zitten……….
Voorlopig blijf ik het wel doen met de inkjet, hoewel het ook zijn nadelen heeft. In de eerste plaats (ook weer) de kosten. Het vreet (dure) inkt door de grote zwarte vlakken, en ook de transparanten zijn kostbaar (de laatste die ik kocht 60 Euro voor 50 A4 vellen). Voor de inkt heb ik nog wel goedkopere varianten (klonen en navullingen) geprobeerd, maar dat bleek (in ieder geval bij mij) één grote ergernis. Een paar printjes OK, en dan begon de ellende, dus dan toch maar weer de originele HP inkt. Met andere merken transparant heb ik eerlijk gezegd (nog) geen ervaring, maar de kostenbesparing die je daarmee kan bereiken is dacht ik maar marginaal. Kortom, zowel inkt als transparanten zijn gewoon kostbaar!! Verder zijn de inkjet afdrukken best wel kwetsbaar. Je hebt al snel een kras op de bedrukte kant. Voorzichtigheid is dus wel geboden.
Bij de inkjet zie en voel je de inkt gewoon op de (ruwe) voorkant van heet sheet liggen. Dat betekent wel dat je de geprinte voorkant op de gevoelige laag moet leggen. Andersom krijg je lichtverstrooiïng waardoor je minder scherpe lijnen krijgt. Dat betekent dan ook dat je alles eigenlijk gespiegeld moet tekenen. Dat kan best wel eens verwarrend werken. De achterkant is weer het spiegelbeeld van de voorkant, en het geheel moet je dan weer gespiegeld tekenen. Dat kan dan in situaties waarin voor en achterkant verschillen wel eens fout gaan als je even niet oplet. Hieronder een "eigenaarsbordje" voor een schip van een mede forumlid, waarbij ik dat even vergeten was……..



Ik had twee versies gemaakt. Bij de onderste zijn de letters door-en-door geëtst, dus die kan je omdraaien en dan is het toch nog goed. Maar bij de bovenste zijn de letters éénzijdig aangeëtst.........
Maar als we dat allemaal goed in de gaten gehouden hebben, en een nette print van voor- en achterkant hebben, komt de volgende stap: het belichten. Voordat we dat kunnen doen moeten we wel eerst beslissen wat we gaan belichten. Daarover gaat de volgende aflevering.

Tot dan,

Ad Bakker

[Brandaris]

Ad, mooi dat je dit draadje gevonden heb en je ervaring wil delen !
Je gaat gelijk weer als een raket zo snel !
Ik hoop dat je hier ook alle facetten van het etsen van a tot z wil neer schrijven (typen)
om het voor iedereen duidelijk te maken wat etsen eigenlijk inhoud.
en gebruik van greedschappen, matriaal en chemicalieen en de eventuele gevaren van het gebruik ervan.

Verder zal ik dit draadje niet vervuilen, nu weer

succes, Brandaris

[Ad Bakker]

Zoals ik al geschreven had ben ik begonnen met "kale" messing plaat en Positiv 20 spray voor het aanbrengen van een UV gevoelige laag. Om precies te zijn heeft dat één spuitbus geduurd. Wat een ellende heb ik met dat spul gehad. Op alle beschrijvingen en instructies staat dat je de plaat horizontaal moet neerleggen en bespuiten. Uiteraard moet de plaat schoon en goed ontvet zijn. Ik heb van alles geprobeerd, het ontvetten echt heel nauwgezet gedaan, maar het lukte gewoon niet. Als ik het erop spoot leek het aanvankelijk soms wel redelijk, maar dan begon het van de randen weg te trekken, uiteindelijk soms wel centimeters. Het beste resultaat kreeg ik als ik het, tegen alle regels in, vertikaal neerzette met de onderrand op keukenpapier. Als ik het dan bespoot, zakte het wel naar onder, maar het keukenpapier zoog dit op en voorkwam een opeenhoping aan de onderkant. Maar toch, het ging dikwijls fout. En dan had je eindelijk een goed resultaat, maar dan ging de achterkant weer fout. Ik denk dat ik op die manier meer dan driekwart van de spuitbus aan mislukkingen verspeeld heb. En dan wordt het met zo'n krap 20 Euro per spuitbus toch ook een kostbare zaak. Maar het ergste vond ik de ergernis!!!! Het naamplaatje uit de vorige aflevering was geloof ik één van mijn laatste wapenfeiten met dat spul, en wat mij betreft blijft dat zo.
Maar dan het alternatief. Op internet was ik al eens tegengekomen dat printplaten voor de elektronica ook met gevoelige laag geleverd konden worden. En jawel, na enig doorzoeken vond ik ook massief messingplaat met een tweezijdig aangebrachte gevoelige laag. Zelfs bij Conrad, maar dat assortiment is vrij beperkt (plaatjes van 215x145mm, en voor sommige delen heb ik 240 mm nodig). Uiteindelijk ben ik terecht gekomen bij MDA Elektronica, die leveren hetzelfde materiaal (van Bungard) maar dan in standaardafmetingen van 500x1000mm (nu ik deze link weer eens opende zie ik dat ze ondertussen ook 0,5 mm materiaal hebben, dat was de vorige keer nog niet). Dat is natuurlijk veel te groot, maar tegen beperkte meerkosten wordt het wel op maat geknipt. Dit materiaal kan je zowel positief als negatief gevoelig krijgen. En daar ben ik even niet bij de les geweest. Ik had ervaring met positief, dus dat besteld. De verkoper heeft me nog speciaal gemaild of dat wel de bedoeling was, maar ik hield voet bij stuk!!! Achteraf misschien wel stom, want met negatief materiaal verspil je veel minder inkt, en is het tekenen wellicht wat "vertrouwder". Maar ik heb die keuze nu eenmaal gemaakt, en het is best wel een dure grap om even maar te experimenteren. Ik ga dat misschien met een plaatje van Conrad nog eens proberen. Maar wie het ss Rotterdam draadje wel een volgt, weet dat ik van experimenten aan elkaar hang. Je rolt van het ene experiment in het andere, en echt resultaat schiet er dan bij in. Dus, misschien blijkt het achteraf wel een verkeerde keuze, maar ik houd het maar even zo.
Mijn keuze voor positief gevoelig materiaal moet dan ook beslist niet als een advies opgevat worden. Ik zou graag eens de ervaringen willen weten van mensen die negatief gevoelig messing gebruiken. En, als ik weer eens toe ben aan een experiment ga ik het zelf maar eens proberen. Overigens, als je het per vierkante meter uitrekent dan is het Conrad materiaal wel wat duurder, maar niet schrikbarend (in de orde van 10 tot 15%). De levering is trouwens zeer snel. MDA Elektronica bestelt het bij Bungard. Daar wordt het op de opgegeven maat geknipt, en direct naar je huisadres gestuurd. Ik heb tot nu toe twee bestellingen gedaan, en het was in minder dan een week binnen.
In het Rotterdam draadje beschrijf ik regelmatig dat ik iets met levertijden heb, in de positieve zin: alles komt héél snel binnen. Afgelopen week is er een absoluut record gevestigd. Maandag middag rond 4 uur bestelde ik een serie led-lampjes (heel bijzonder, SMD leds met aangesoldeerde bedrading van 0,1 mm) bij een Duitse firma. Woensdag rond lunchtijd ging de bel, en stond daar de postbode met de aangetekende envelop!! Op een boek uit Dordrecht (zo'n 15 km ver) heb ik eens drie weken moeten wachten………
Het is een wat saai verhaal geworden, zo zonder plaatjes. Daarom wilde ik afsluiten met een foto van één van de mooiste resultaten die ik tot nu toe geboekt heb.

Op de modelbouwbeurs in Goes kwam ik in contact met een scheepsmodelbouwer die vertelde dat hij problemen had met het maken van helicopterplatforms op zijn (marine)schepen. Hij vroeg of etsen wellicht oplossing zou kunnen bieden. Ik heb dat toen geprobeerd, en hieronder het resultaat (het gaat om de cirkelvormige delen, de rechthoekige waren voor mijzelf):

De plaatjes hebben een diameter van 42 mm, met een gatenpatroon, waarvan de gaten een diameter van 0,8 mm hebben, en de kleinste steek 1,15 mm is. Ik kon zelf mijn ogen niet geloven, zo perfect zagen ze eruit.

In de volgende aflevering gaan we belichten, dan ook weer wat meer plaatjes!!

Tot dan,

Ad Bakker

[Ad Bakker]

Voor het belichten hebben we dus een UV lichtbron nodig. Je kan deze kant en klaar kopen, en op internet zijn er ook diverse sites te vinden die beschrijven hoe je zoiets zelf in elkaar kunt knutselen. Eerlijk gezegd heb ik me daar niet echt in verdiept, om de simpele reden dat wij thuis nog een zonnebank hebben staan. Hij werd al tijden niet gebruikt, maar gelukkig stond hij er nog omdat hij niet echt in de weg staat. En daarbij, dat ding heeft nog een gezichtsbruiner ook, en ik had al eens gelezen dat dat wel aan te bevelen is. Nou, dat bleek dus onzin te zijn, want toen ik mijn eerste belichtingstestjes deed, verdween de hele fotogevoelige laag in een mum van tijd, en hield ik kaal messing over. Ik dacht toen wel even: wat doe ik nu fout. Nou, dat bleek dus de gezichtsbruiner te zijn, die was veel te sterk.
Dus daarna geprobeerd met de "gewone" lampen (de gezichtsbruiner kan je gelukkig apart inschakelen), met als voordeel dat het zo'n "wafelijzer" is, met buizen boven en onder. Dan kan je beide zijden van de plaat gelijktijdig belichten, als je tenmiste de plaat tussen twee glasplaten klemt.
Maar voordat we aan belichten toe zijn komt eerst het aanbrengen van de belichtingsmaskesr aan voor- en achterkant van de plaat. Ik heb al gezegd dat dat natuurlijk erg nauw luistert. De relingdelen die ik heb laten zien hebben een lijnbreedte van 0,3 mm, en dat betekent dat je moet streven naar een uitlijnnauwkeurigheid van een orde van enkele hondersten millimeter. Ook op internet wordt hieraan nogal wat aandacht besteedt, eerlijk gezegd soms tot het absurde en soms zelfs klinkklare nonsens. Voorlopig heb ik goede resultaten met de relatief eenvoudige methode die ik tot nu toe gebruik.
Ik leg de twee maskers met de bedrukte zijden op elkaar. De bovenste heb ik wat korter afgesneden, zodat ik die met tape op de onderste kan vastzetten. Ik leg de maskers op een wit vel papier om goed contrast te hebben, en verschuif de bovenste (wel voorzichtig vanwege de bedrukte kanten die over elkaar schuiven). Het is ook belangrijk dat de prints goed gedroogd zijn. De inkjet inkt op transparanten heeft echt wel een behoorlijke droogtijd nodig. Ik heb wel eens gedacht, maar nooit uitgeprobeerd, of het geen oplossing zou zijn om de prints in te spuiten met een transparante lak. Nu ik dit type bedenk ik me dat ik dat toch eens ga uitproberen (daar zijn we weer, even een testje…………). Als de markeringen op de vier hoekpunten precies samenvallen zet ik de bovenste op de hoekpunten met tape vast op de onderste. Daarbij wel oplettend dat de messing plaat er nog wel tussen geschoven kan worden. Tijdens het ertussen schuiven van de plaat probeer ik wel het bovenste vel wat omhoog te tillen, zodat er tijdens het inbrengen zo min mogelijk kontakt is tussen met name de scherpe randen van de plaat en de beprinte kanten van de maskers. Helemaal voorkomen doe je dat nooit, maar ik probeer het tot een minimum te beperken. Ik heb nog wel wat andere procedures uitgeprobeerd, maar op de één of andere manier lukte dat minder goed. Maar ook hier weet ik zeker dat ik nog wel tot een beter en betrouwbaarder resultaat kan komen. Deze werkwijze werd voornamelijk ingegeven door de angst het materiaal te lang aan het licht bloot te stellen. Langzamerhand word ik er steeds meer van overtuigd dat dit niet zo kritisch is, zolang je het maar niet in direct of indirect zonlicht doet. De hoeveelheid UV licht is dan zo minimaal dat het voor een tijdje in kunstlicht helemaal geen kwaad kan. Dan is het waarschijnlijk veel beter om de plaat eerst op het onderste masker te leggen, en daarna het bovenste erop uitlijnen. Dat is het voordeel als je je hebt voorgenomen je werkwijze te beschrijven, dan kom je gelijk de zwakke punten die erin "gesleten" zijn tegen. Volgende keer eens proberen (ik zal het maar geen testje noemen, wordt vervelend).
Als je de plaat met maskers tussen twee glasplaten klemt bestaat het volgende gevaar:



(niet zo'n duidelijk plaatje, is uit een site waar ook het één en ander over etsen staat). Je klemt voornamelijk buiten de etsplaat omdat die onbedekt moet blijven, waardoor de glasplaat krom gaat staan en in het midden vrijkomt van de etsmaskers. Dat geeft lichtspreiding waardoor details kunnen vervagen. De maker van bovengenoemde site komt wel met een hele rigoreuze oplossing. Hij pakt het geheel in een zak van plastik folie en trekt daar dan vacuum in. Het bewijst in ieder geval dat in hem geen groot mechanicus schuilt, want de oplossing is veel gemakkelijker te bereiken. Ik probeer dat met onderstaande tekening te illustreren.



De etsplaat is kleiner dan de maskers, en de randen die daardoor ontstaan vul ik op met dun karton/dik papier dat een dikte heeft die vrijwel gelijk is aan de dikte van de etsplaat. Als je er nu klemmen opzet vervormt de glasplaat echt niet. Overigens gebruik ik het vulkarton rondom, alleen de plaatsen waar ik de maskers op elkaar getaped heb (blauw in de tekening) laat ik vrij omdat de tape dan de totale dikte zou laten toenemen en de zaak zou kunnen verstoren..
Dan blijft nog het feit dat ter plaatse van de tape (en de uilijningsmarkeringen) op de hoekpunten op elkaar zitten, terwijl ze bij de etsplaat over een afstand van de dikte van de plaat van elkaar verwijderd zijn. Ook hiervoor vind je op internet allerlei vernuftige correctiemethoden, maar ik lig er eerlijk gezegd niet wakker van. De dichtste afstand tussen de markeringen en de rand van de etsplaat is bij mij 8 mm, en bij een dikte van de plaat van 0,3 mm bereken ik op de meest ongunstige manier een "verschuivingsfout" in het vlak van 8 duizendste mm. Dus nogmaals, hier ga ik me niet druk over maken.
Op onderstaande foto is de etsplaat met maskers op de glasplaat gelegd (deze, en de volgende twee foto's zijn overigens "in scene" gezet, want de etsplaat is weggelaten omdat ik die niet onnodig lang aan het licht wilde blootstellen).



Daarna de bovenste glasplaat erop en het geheel vastgeklemd. Op de korte randen van de glasplaten hen ik aluminium hoekprofielen gelijmd, waarin ik aan de onderste ook nog MDF latten gelijmd heb. Op de tweede foto hieronder is te zien dat die dienen als dragers op de rand van de zonnebank.





Op deze manier "zweeft de etsplaatin het midden tussen de UV buizen aan de boven- en onderkant van de zonnebank. In principe worden dan de onder- en bovenkant identiek belicht. Om alle onnauwkeurigheden hierbij te compenseren (sterkte van lampen kunnen tijdens de levensduur wel wat teruglopen bijvoorbeeld), keer ik het geheel na de helft van de belichtingstijd om. De bediening van de boven- en onderlampen gebeurt met aparte schakelaars. Om tijdverschil tussen het inschakelen te minimaliseren bedien ik het geheel met de stekker. Ik trek de stekker eruit, zet beide schakelaars aan en steek dan de stekker er weer in.
Wat mij enorm meeviel was het feit dat de belichtingstijd lang niet zo kritisch is als ik verwacht had. In ieder geval moet deze natuurlijk lang genoeg zijn om de weg te ontwikkelen delen voldoende te belichten. Maar een bovengrens heb ik nauwelijks kunnen ontdekken. Ik belicht nu 50 seconden (dus 2x 25), maar met twee minuten krijg ik vrijwel hetzelfde resultaat. Het mag ook wel eens meezitten!!! Het feit dat de inkjet inktlaag nogal dik en diepzwart is helpt hierbij natuurlijk. Toen ik met navulbare inktcassettes eens een keer een wat mindere print bleek te hebben, was er inderdaad licht "doorgeslipt" en was het etsresultaat slecht van kwaliteit.
Na het belichten kan de plaat eruitgenomen worden, en tot het ontwikkelen stop ik hem maar even tussen een boek of zo, in ieder geval zo dat er geen licht kan bijkomen.

Hierna komen de "chemische" stappen: het ontwikkelen en etsen. Die komen de volgende keren aan bod. Ik denk dat dat niet te lang gaat duren, en hoop dit vandaag af te ronden. Dat komt omdat ik altijd wat moeite heb om aan meerdere zaken parallel te werken. Ik heb wel eens begrepen dat vrouwen daar veel beter in zijn (zijn overigens heel goede verklaringen voor), maar ik ben nu eenmaal een man, en die schijnen dit mankement wel meer te hebben.

Tot dan,

Ad Bakker

[Ad Bakker]

Voor ik over het ontwikkelen en het etsen begin eerst even dit: Wat je ook kiest het is gore troep, die je niet op je kleding wilt hebben (alleen de lorreboer is daar goed mee) en zeker niet op je huid, om het over je ogen maar niet te hebben. Dus voor ik het vergeet in mijn enthousiasme over de te bereiken resultaten: BESCHERM JEZELF en draag kleding waarin je toch niet meer gezien wilt worden. En met bescherming bedoel ik minimaal rubber/kunsstof handschoenen en een veiligheidsbril. Als je ondanks alles toch een druppel of spetter op je huid krijgt, gelijk met water afspoelen. Ik heb in mijn berging in de parkeergarage van ons appartementencomplex, waar ik al dit soort werk doe, helaas geen stromend water. Maar ik heb altijd een emmer met schoon water bij de hand en in de parkeergarage is een wasbakje op zo'n 20 meter afstand van mijn berging.
Verder zijn de gassen die de gebruikte middelen afgeven normaal gesproken niet erg giftig, maar werk toch in een goed geventileerde ruimte. Mijn berging heeft alleen maar een deur die ik dan ook altijd open heb staan, en daarnaast heb ik een grote ventilator (zo'n zwenkding dat je 's zomers voor verkoeling gebruikt) aanstaan.
Omdat ik alleen nog maar met positief gevoelig materiaal heb gewerkt, heb ik ook alleen maar ervaring met het ontwikkelen daarvan. Bij de elektronicawinkel kan je zakjes kopen voor het aanmaken van 1 liter. Normaal heb ik aan 1 liter genoeg, en daar kan ik een aantal keren mee ontwikkelen. De kosten zijn laag (ik geloof zo'n 1,5 Euro), maar het overkwam me een aantal keer dat ze weer eens uitverkocht waren. Toen ben ik het zelf gaan aanmaken. Normaal gesproken heb je genoeg aan water (ik neem voor alle zekerheid maar gedestilleerd water) en caustic soda (gootsteenontstopper), maar op internet kwam ik een site tegen (Making PCBs) die een recept geven waar volgens hun het voordeel aan zit dat je moeilijk kunt "overontwikkelen". Omdat het verder geen ingewikkeld recept is gebruik ik dat sindsdien, en ik moet zeggen dat de ontwikkeltijd inderdaad helemaal niet kritisch is. Dus ben ik verder niet op zoek gegaan, en gebruik dat sindsdien. In eerste instantie maak je een concentraat aan, dat goed houdbaar is. Voor 1 liter gebruik je:
- 800 cc water
- 200 cc waterglas (bij de "betere" drogist te krijgen)
- 400 gram caustic soda
Het water en waterglas kan je zo met elkaar mengen, maar daarna moet je erg goed opletten (bescherming!!!) want bij het toevoegen van de caustic soda komt veel warmte vrij. Je moet het dus in kleine porties toevoegen en dan wachten tot het weer voldoende is afgekoeld. Echt voldoende tijd hiervoor nemen!!!
Het dan verkregen concentraat verdun ik: 1 deel concentraat op 7 delen water, zodat ik er in totaal 8 liter mee kan aanmaken. Op de genoemde site staat 1:4 tot 1:8, maar nog sterker dan ik nu doe is absoluut niet nodig. Het ontwikkelen duurt nu bij kamertemperatuur (luistert niet zo nauw, maar zeker niet te warm) rond een minuut, en sneller hoeft voor mij niet. Voor de kosten hoef je het trouwens niet te laten, bij mijn concentratie blijft het ruim onder de één Euro per liter.

Zodra je de plaat in de ontwikkelaar stopt (ik gebruik een gewoon plastc teiltje of bak daarvoor) zie je de belichte banen bruin opkleuren, en ik ga net zolang daar tot de bruine waas aan het oppervlak weg is en je echt het blanke messing ziet. Intussen beweeg ik het wel en keer ik het ook wel een paar keer om (handschoenen!!!!!!).
De foto van het ontwikkelde plaatje hieronder laat niet al te veel detail zien, maar dat is normaal en wellicht heb ik de foto ook niet optimaal gemaakt.



De zwarte randen heb ik aangebracht met watervaste stift (Edding 3000), om aanetsing daar te voorkomen. De "vlek" is om een oppervlakte beschadiging weg te werken, hoewel die er niet toe doet omdat deze buiten het etsdeel valt.

Al met al is het ontwikkelen niet zo spectaculair om te bescrijven, maar wel om het te doen!! In mijn eerste jeugd was ik een enthousiast ontwikkelaar en afdrukker van (voornamelijk zwart-wit) foto's en toen kon ik intens genieten van het ontwikkelproces, het op zien komen van het beeld gaf echt een kick. Dit is wel heel wat anders, maar toch ook erg leuk om te doen.

Hierna komt het etsen zelf eindelijk aan de beurt. Ik hoop vandaag nog.

Tot dan,

Ad Bakker