Messing etsen: Het algemene verzamel draadje

[Baggeraar]

Ad, houd je wel erg in de koffie pauze?

[Ad Bakker]

Oorspronkelijk geplaatst door Baggeraar

Ad, houd je wel erg in de koffie pauze?

Harm, ik zit constant met een mok koffie naast me, het espressoapparaat maakt overuren (maar dat is 't ie wel gewend). Koffie drinken en typen gaan goed samen trouwens. Zelfs etsen en koffiedrinken gaan goed samen, daarom heb ik in de berging ook zo'n ding staan. Dat is geen decadentie hoor, maar dat apparaat lekt een beetje, en was in de keuken niet meer bruikbaar. Mijn vrouw denkt trouwens dat ik dat geënsceneerd heb.........
Laatste aflevering schiet alweer op, moet nog wat wijze raadgevingen bedenken.

Groet,

Ad

[Ad Bakker]

Lees de waarschuwing aan het begin van de vorige aflevering nog maar even, want nu wordt het pas echt link. Etsmiddelen, wat je ook gebruikt, zijn behoorlijk agressief, en je kunt dus niet voorzichtig genoeg zijn.

Aan het begin heb ik al gemeld dat het eerste etsmiddel dat ik kocht ammoniumpersulfaat was. Om het etsproces goed te laten verlopen moet het verwarmd worden (bij de elektronica winkel zeiden ze 30 graden C, maar volgens bij kan je beter naar rond de 40 graden gaan), en in beweging gehouden worden. De etstank die ik kocht had daarom ook een verwarmingselement en een luchtpompje (zoals gebruikt bij aquaria).



Dit is overigens een oudere foto, met een teststrip om de gevoeligheid voor de belichting te onderzoeken. Het onderste vakje was 100 seconden belicht, en dan naar biven steeds 10 seconden minder. Er was geen verschil te zien tussen 50 en 100 seconden, vandaar de 50 seconden die ik nu steeds hanteer.
Het verwarmingselement kon volgens de instelknop tot maximaal 32 graden, maar als ik hem daarop zette werd het 40 graden. Daar heb ik het dan ook bij gehouden. Op zich was het resultaat best wel goed, maar ik kreeg last van verstoppingen van de luchtkanaaltjes doordat het middel kristalliseerde. Ook bij hogere temperaturen loste dat slecht op. Op internet vond ik later (maar ik kan die site nu niet meer vinden!!!!!) dat dat het probleem met ammoniumpersulfaat is. Ondertussen had ik wel allerlei enthousiaste verhalen over ijzer(III)chloride gehoord. Je hoeft het niet te verwarmen, en ook beweging is niet belangrijk. Dus dat maar eens aangeschaft, en na één keer gebruiken gepromoveerd tot chemisch afval. Wat een troep is dat zeg. Het is behoorlijk visceus, en het blijft hardnekkig overal aanhangen. Als je een druppel morst krijg je de plaats waar je gemorst hebt heel moeilijk schoon. Maar dat is het ergste niet, het is bijna ondoorzichtbaar. Bij het maken van PCB's hoeft dat geen probleem te zijn, maar bij het dooretsen van massief messing wil je het proces goed kunnen volgen omdat je het er beslist niet te lang in wilt houden. Dat terwijl de verkoper die mij telefonisch voorgelicht had zei dat het voldoende doorzichtig was.
Na nog wat verder zoeken kwam ik op natriumpersulfaat terecht. Overigens, ik weet het niet zeker maar ik heb de indruk dat op internet en dan met name op fora die dit soort onderwerpen behandelen, ammoniumpersulfaat en natriumpersulfaat nog al eens door elkaar gehaald worden. Daarom ga ik nog een goed op zoek naar de site die ik hierboven noemde, want die was volgens mij behoorlijk professioneel. Als ik hem gevonden heb pas ik dit gedeelte nog wel eens aan. Het natriumpersulfaat (ook wel "fijnetskristal" genoemd) heb ik via internet besteld, want de elektronicawinkel levert dat niet. Dat wordt trouwens steeds meer een punt van ergernis. Ik koop dingen eigenlijk het liefst in een winkel, waar ik een verkoper direct kan aankijken. Maar met bepaalde dingen wordt dat steeds moeilijker. Straks nog een mooi voorbeeld daarvan. Ik heb toen 2 kg, voldoende voor 8 liter besteld (46 Euro incl. verzending), en daar doe ik nog steeds mee (ik ga binnenkort wel weer eens bestellen, want het wordt wat trager heb ik de indruk). Ik vind het fijn spul, maar heeft als nadeel dat het nog wat warmer moet zijn (tussen 45 en 50 graden C) en dat de circulatie echt goed moet zijn. Die hogere temperatuur kon ik met mijn verwarmingselement niet halen. Tenmisnste dat denk ik, want dat was inmiddels in de afvalbak verdwenen. Het bleek geen "droogkook" beveiliging te hebben, en op een onoplettend moment had ik hem per ongeluk droog aangezet. Het gevolg: een knal, een steekvlam en rondvliegend glas. Gelukkig geen verdere ongelukken, maar eigenlijk snap ik niet dat zoiets verkocht mag worden. Bij de aquariumzaak een nieuwe gehaald. Die ging aanvankelijk ook niet boven de 35 graden C, maar ik had op internet gelezen dat je zo'n ding eenvoudig kunt "opvoeren" (kreeg gelijk visioenen uit mijn jonge jaren, het opvoeren van mijn Puch, afvlakken van cilinderkoppen, uitvijlen van poorten etc.). Met 300 W heeft zo'n ding natuurlijk zat capaciteit, en inderdaad door eenvoudig het stopnokje van de temperatuur instelknop te verzetten haalt hij nu probleemloos 50 graden C.
Als de tank op temperatuur is, en de luchtcirculatie draait kan je dus gaan beginnen. Dan is het eerst de vraag hoe zet/hang je die plaat erin. Ik ben begonnen met simpel twee gaatjes in de plaat te boren, en hem er dan met haakjes over de bovenrand in te hangen. Wat je dan zag was dat de plaat de neiging had om tegen één wand aan te "kleven". Dat ging je dan steeds corrigeren, maar ik vond het maar niets. Toen geprobeerd stukjes plastic profiel aan de randen te lijmen als een soort afstandhouders. Veel kunsstoffen hebben geen probleem met de etsstoffen, maar mijn lijm wel. Dus na enige tijd lagen die dingetjes op de bodem, en was ik weer waar ik begonnen was. Ik heb toen echt een tijdje zitten piekeren hoe ik dat zou kunnen doen. Toen plotseling (zal wel weer 's nachts geweest zijn, dan krijg ik de meeste ideeën) moets ik denken aan strips die je vroeger gebruikte om posters strak op tehangen. Die schoof je ober de boven en onderkant en als dat zonder scheuren gelukt was bleef die keurig strak hangen. Dan denk je: eenvoudig toch, die ga ik even halen. Nou ik heb in zo'n korte tijd nog nooit zoveel winkels bezocht. Sinds we hier in Barendrecht de vinex wijk Carnisselande hebben is het winkelaanbod behoorlijk uitgebreid. In korte tijd was ik bij de Hema, Blokker, Edel en nog een andere, plaatselijke kantoorboekhandel, maar ook bij Praxis, Karwei en nog een plaatselijke lijstenzaak geweest. Het mooie was, bijna overal wisten ze wel waar ik het over had maar ze hadden het niet. En op internet: in één keer raak. Ook toen ik 5 stel kocht waren de verzendkosten bijna nog hoger dan de dingen zelf, maar ik had ze!!!
Op de foto hierboven zie je ze trouwens al. Je schuift ze simpel over de etsplaat heen, en aan de uiteinden heb ik gaatjes geboord waardoor ik ouderwetse pluggen heb gestoken als afstandshouders. En het werkt perfect!! Hieronder zie je ze nog een keer, nu met de etsplaat die we hier aan het volgen zijn.



Ik heb mijn "uitvinding" nog verder geperfectioneerd door er nog vier extra pluggen in te zetten. Hierdoor schuift de plaat niet zo diep meer in de posterstrips (was 12 mm, nu 5) waardoor je meer "etsbreedte" hebt. Die vier extra pluggen was nog wel een probleem. Ik dacht ze niet meer te hebben dus even bij Praxis of Karwei halen. Nou vergeet het maar, die ouderwetse pluggen zijn er denk ik gewoon niet meer. Het is allemaal dat Fischer spul, met haakjes sleuven en ribbels, maar niet meer de gewone plug van vroeger. Thuis nog een alles op z'n kop gezet, en ja hoor, toch nog precies vier gevonden. Ik ga erg zuinig worden op die dingen.
Maar ondertussen is het hierboven al te zien dat de plaat in de etstank zat. Wat mij was opgevallen dat er ondanks de gedwongen circulatie toch verschillen in etssnelheid tussen onder en boven waren. Daarom draai ik de plaat elke 4 tot 5 minuten om. Nog mooier zou zijn als je de plaat steeds 90 graden zou kunnen draaien, maar dat lukt bij mij jammergenoeg alleen bij plaatjes die niet langer dan de maximake breedte van 16,5 cm zijn. Wat je namelijk ook ziet is dat horizontale lijnen sneller dooretsen dan vertikale. Door 90 graden te draaien "verdeel" je dat dan ook. Bij de in een eerdere aflevering getoonde helicopterplatforms had ik dat wel gedaan, en het resultaat is ernaar. Dus als je mij zou vragen: wat zou je het liefst veranderen, dan is dat een etstank waarin platen van 25x25 cm kunnen.

Na ongeveer 20 tot 25 minuten komt dan het moment: als je er een zaklantaarn achter houdt kan je de eerste dooretsingen zien ontstaan. Ik heb geprobeerd dat moment op de foto vast te leggen, maar dat lukt me gewoonweg niet. Dan wordt het wachten op het moment dat alles volledig doorgeëtst is (meestal nog een paar minuten), haal je het eruit en dompel je het in de emmer met water die daarvoor klaar staat. Daarna ga ik hem nog wel even afspoelen onder de kraan.
Een fout die ik in eerste instantie maakte was om alles gehaast te doen. Dat is echter helemaal niet nodig want het etsen is op zich een traag proces. Alle handelingen die je doet, bijvoorbeeld het periodiek keren kan je rustig doen waardoor je ook geen gevaar voor spetteren hebt. Als er iets fout gaat dompel je de plaat gewoon in de klaarstaand emmer met water, en herstel je op je gemak datgene wat fout ging. Daarna ga je gewoon verder. Dus belangrijk is: nooit in paniek raken en alles op je gemak doen. Je hebt alle tijd daarvoor zonder dat het resultaat daardoor minder wordt.
Hieronder het uiteindelijke resultaat, dat ik vrijwel parallel aan het schrijven van dit verhaal heb bereikt:



Hoe het geluk is weet ik niet (kom ik nog wel achter hoor), maar het lukte me om onderstaand detail van de hekjes te fotograferen (de totale breedte van de foto is 55 mm):



Echt, elke keer sta ik weer versteld van zo'n resultaat. Overigens, voor wie het etsen zelf een probleem oplevert, is er ook een mogelijkheid om je eigen ontwerp te laten etsen, onder meer via Saemann. Ik heb begrepen dat de kwaliteit goed is. Overigens geven zij op dat de minimale breedte van lijnen die zij accepteren gelijk aan de plaatdikte is, dus in dit geval 0,3 mm. En dat zijn de spijltjes hierboven ook....... (dunner zou ik ook niet meer gaan, daar ga ik geen testje meer aan wagen).

In grote trekken denk ik dat deze en voorgaande afleveringen wel zo'n beetje laten zie waar ik op het moment sta met etsen. Ik hoop dat ik heb kunnen overbrengen dat ik het vreselijk leuk vind. Het etsen zelf is natuurlijk niet mijn uiteindelijke doel, het is een middel om te proberen een zo mooi mogelijk schip te maken. Maar dat het een leuke bezigheid is, is mooi meegenomen.

Als ik nog wat toe te voegen of te wijzigen heb doe ik dat wel, en meld dan hier dat ik dat gedaan heb. Ondertussen hoop ik ook dat er wat reacties los zullen komen, hopelijk met suggesties hoe het één en ander nog verbeterd kan worden. Want nogmaals, ik heb geen beschrijving willen maken hoe het moet, alleen maar hoe ik het op dit moment doe. En dat daar zeker nog verbeteringen in aan te brengen zijn heb ik zelf hier en daar ook al aangegeven.

Groet,

Ad Bakker

[skiff]

Beste Ad,

Mag ik je hartelijk bedanken voor de uitgebreide en zeer heldere uitleg? Ondanks dat ik een 3-tanks etstank heb (ooit voor relatief weinig kunnen kopen, tank 1 voor de ontwikkelaar, tank 2 voor het spoelen, tank 3 voor het etsen) ben ik nooit aan het etsen toegekomen, vooral door het uitzoekwerk wat er bij komt kijken. Jij geeft goed aan welke middelen je gebruikt, en niet alleen je succesvolle tests, maar ook je mislukkingen. Ik heb er al weer heel veel van geleerd. Ik overweeg nu toch de boel ook maar eens op te pakken, ik heb genoeg ideeen waarbij etswerk komt kijken.

Ben je even een daagje er tussenuit naar Dortmund en staat er een complete tutorial etsen

Prachtig Ad en harstikke bedankt voor de moeite die je hier voor neemt

Ik ga het rustig op mijn gemak doornemen, maar heb al gelezen dat ik de Positiv20 dus waarschijnlijk beter in de afvalbak kan gooien

Gr. Teus

[skiff]

Die Positiv20 schijnt ook een nogal korte "shelf life" te hebben, dus winkels nemen het niet graag in voorraad.

[BigBoat]

Let op bij fijn-etskristal dat het kan uitkristaliseren en bv een glazenbak uit elkaar kan laten spatten !
Fijn-etskristal mag nooit opgeslagen worden in een glazenfles of etsbak als de temperatuur beneden de 20graden kan komen.
Bij het aanmaken van alle (ets) vloeistoffen altijd aan het water nemen de andere middelen toevoegen !!!

Wie eens echt wil etsen kan een sproeietsbak maken.
Sproei etsbak

Nog een paar tips,
Teken altijd zo dat de bedrukte kant van de sheet op het materiaal ligt zo voorkomt men onderbelichting.
Ets altijd met nieuwe etsvloeistof, dit voorkomt onderetsing.
Voorkom lange etstijden en onderetsing, etsvloeistof dus niet teveel verdunnen.
Ijzerchloride kan men reactiveren met een scheutje zoutzuur waardoor het langer bruikbaar is.
Niet de etsvloeistof doet het werk, maar de zuurstof / lucht die wordt toegevoegd zorgt dat er geetst wordt.

[Ad Bakker]

Oorspronkelijk geplaatst door BigBoat

Let op bij fijn-etskristal dat het kan uitkristaliseren en bv een glazenbak uit elkaar kan laten spatten !

Ik heb gemerkt dat de term "fijnetskristal" zowel voor ammoniumpersulfaat en natriumpersulfaat gebruikt wordt. Het ammoniumpersulfaat kristalliseerde heel erg, en die kristallen lossen heel moeilijk weer op (heb ergens gelezen dat ze helemaal niet meer oplossen, maar dat was bij mij niet zo). Met natriumpersulfaat krijg ik als het langer in gebruik is (en er dus steeds meer koper in oplossing komt) ook wel wat kristalvorming, maar dat lost heel makkelijk weer op. Ik heb naarmee nooit meer gehad dat mijn beluchtingsopeningen dicht kwamen te zitten.
Uit jouw opmerkingen krijg ik het vermoeden dat je het over ammoniumpersulfaat hebt. Ik sla overigens mijn etsvloeistof op in kunsstof jerrycans, en daarmee heb je denk ik minder gevaar dan met glas. Met glas zou ik inderdaad oppassen, zoals je terecht opmerkt.

Oorspronkelijk geplaatst door BigBoat

Bij het aanmaken van alle (ets) vloeistoffen altijd aan het water nemen de andere middelen toevoegen !!!

Waarbij je volgens mij bij natriumpersulfaat moet opletten dat je niet boven de 80 graden C uitkomt, want dan ontstaan er wel schadelijke gassen

Oorspronkelijk geplaatst door BigBoat

Wie eens echt wil etsen kan een sproeietsbak maken.
Sproei etsbak

Ik blijf voorlopig maar "onecht" etsen.

Oorspronkelijk geplaatst door BigBoat

Teken altijd zo dat de bedrukte kant van de sheet op het materiaal ligt zo voorkomt men onderbelichting.

Dat de bedrukte kant op de lichtgevoelige laag moet komen had ik al uitgelegd, ook dat je dan moet opletten dat je je tekening moet spiegelen. "Onderbelichting" wordt normaal gesproken gehanteerd voor te weinig belichting. Wat je hier bedoelt is waarschijnlijk lichtspreiding, waardoor lijnen minder scherp worden.

Oorspronkelijk geplaatst door BigBoat

Ets altijd met nieuwe etsvloeistof, dit voorkomt onderetsing.

Als ik nog eens een grote prijs win of een grote erfenis, dan zou ik dat misschien wel willen doen. Maar even serieus, dit kan je zo niet menen. Het natriumpersulfaat komt op ongeveer 4 Euro per liter, en er gaat 2 liter in mijn tank. Nog een krantenwijkje?

Oorspronkelijk geplaatst door BigBoat

Voorkom lange etstijden en onderetsing, etsvloeistof dus niet teveel verdunnen.

Verdunnen is volgens mij niet aan de orde (geweest). Ik gebruik gewoon de opgegeven concentratie van 250 gram per liter.

Oorspronkelijk geplaatst door BigBoat

Ijzerchloride kan men reactiveren met een scheutje zoutzuur waardoor het langer bruikbaar is.

Wat heb ik daaraan, als ik geen ijzerchloride gebruik om de door mij aangegeven redenen.

Oorspronkelijk geplaatst door BigBoat

Niet de etsvloeistof doet het werk, maar de zuurstof / lucht die wordt toegevoegd zorgt dat er geetst wordt.

Hier zou ik patent op aanvragen: etsen met zuurstof. Misschien zit er wel een Nobelprijs voor chemie in ook.

Oorspronkelijk geplaatst door Teus

Ik ga het rustig op mijn gemak doornemen, maar heb al gelezen dat ik de Positiv20 dus waarschijnlijk beter in de afvalbak kan gooien

Teus, let wel: ik heb mijn ervaringen beschreven. Het kan heel goed zijn dat ik er gewoon te onhandig mee ben. En, dat moet wel gezegd worden, als het er goed op zat werkte het ook goed. Er zullen ook situaties zijn dat je er niet omheen kan een dergelijk produkt te gebruiken, bijvoorbeeld als je een dikte wilt toepassen die met een fotogevoelige laag niet in de handel is.

Groet,

Ad Bakker

[BigBoat]

Misschien dat ik na ruim 40 jaar printen etsen voor mij beroep er nog te weinig vanaf weet......sucses met het hobbyen.

[Baggeraar]

Oorspronkelijk geplaatst door BigBoat

Misschien dat ik na ruim 40 jaar printen etsen voor mij beroep er nog te weinig vanaf weet......sucses met het hobbyen.

Bigboat. Ik volg vele draadjes, ook het verbeterpunten-draadje heb ik deels bekeken.

Het stoort mij op dit moment, dat je op deze manier antwoord als "de grote verongelijkte".
Je opmerking draagt helemaal niets bij aan de informatie die hier uitgewisseld wordt.

Als je ergens mee zit probeer dat dan vriendelijk en vooral onderbouwd.
Als je met een specifiek persoon problemen hebt, hang dat dan niet aan de grote klok maar stuur een PB.

Lees in het vervolg nog eens je eigen bericht en denk dan, wordt een ander hier beter van, of moet ik alleen mijn frustratie kwijt.

[Ad Bakker]

Oorspronkelijk geplaatst door BigBoat

Misschien dat ik na ruim 40 jaar printen etsen voor mij beroep er nog te weinig vanaf weet......sucses met het hobbyen.

Ik heb er eigenlijk niet zo'n zin in, maar ik heb al eens geschreven dat je op internet soms volledig op het verkeerde been gezet wordt, en dit is daar een voorbeeld van.

De chemische reactie waar het bij etsen met natriumpersulfaat is:

Na2S2O8(aq) + Cu(s) ----> Na2SO4(aq) + CuSO4(aq)

(gecopiëerd uit een forum dat ik wel vertrouw, aq staat voor vloeibaar/aqua, s voor vast/solid). In woorden: het vaste koper lost via een corrosie reactie op in de etsvloeistof. Natuurlijk komt daar zuurstof bij te pas, maar dat is de zuurstof die in het sulfaat zit, en niet uit de ingeblazen lucht. Het probleem is dat de corrosieprodukten aan de wand blijven "kleven" waaardoor de reactie stopt. Dat is de reden dat de vloeistof in beweging moet blijven, om zodoende de corrosieprodukten af te voeren en nieuw oppervlak voor de doorgaande reactie vrij te maken. Dat bewegen kan je krijgen door lucht in te blazen, maar kan ook door de vloeistof te laten stromen (circulatie pomp bijvoorbeeld). Bij ijzer(III)chloride lost het corrosieprodukt veel beter op in de etsvloeistof, en is beweging dan ook veel minder belangrijk of zelfs onnodig.

Ik zal me maar niet beroepen op wat ik de laatste 40 jaar gedaan heb, en me concentreren op wat ik nu prettig vind, en dat is:.....jawel, hobbyen.

Groet,

Ad Bakker

[Fokker E.III]

Oorspronkelijk geplaatst door Ad Bakker

en dat is:.....jawel, hobbyen.

En zo is het maar net.

@ Bigboat,

Wat ik niet begrijp is dat je na alle moeite en effort naar best geweten van Ad zoveel op en aanmerkingen hebt. En na onderbouwde uitleg van Ad aan je adres ons gelijk tot hobbyisten promoveert. Als je er zoveel van af weet had je zelf ook in het draadje kunnen springen en net zo´n mooie uitleg kunnen geven of maken zoals Ad. Of was dat teveel moeite? Je heb er in ieder geval geen moeite mee om iemands goede werk te bekritiseren.

Ik zou zeggen pak op die vlag en maak voor ons een mooie uitleg vanuit de professionele kant.

Gr. Teus

[skiff]

Wellicht dat er verwarring ontstaat omdat de reactie die plaatsvindt, een oxidatiereactie wordt genoemd. (en de andere kant op heet een reductiereactie).

Dit heeft vreemd genoeg niets te maken met zuurstof, maar slechts met het uitwisselen van elektronen.

Als het goed is, staat het ook op de verpakking vermeld: "oxiderend"

[lucbra]

Teus,
Ad,

Ik heb tot in het recente verleden (ca. 2 jaar terug) zelf mijn printjes (dubbelzijdig en enkelzijdig) geëtst. Ik heb daarbij zowel ijzerchloride als 'fijnetskristal' gebruikt (eerste is merkelijk goedkoper dan het tweede).
Aangezien de printjes complexer worden (meerlaags), ben ik echter gedwongen tot uitbesteden.

Ik heb met belangstelling de handleiding gelezen. Deze is naar mijn mening tamelijk volledig. Hier en daar hou ik er een andere mening op na, maar dat heeft waarschijnlijk te maken met de toepassing voor de printplaat techniek.

Positiv20 heeft inderdaad een beperkte houdbaarheid. Dun en dik spuiten moet je gewoon eens proberen. Je moet er wel voor zorg dragen dat het messing goed ontvet is, en de laklaag moet egaal gespoten zijn. Als je wat ervaring hebt met het aanbrengen van een laklaag op een scheeps- of vliegtuigromp zou dit geen probleem mogen zijn. Wel spuiten bij een omgevingstemperatuur van ca. 20°C. Na het belichten en ontwikkelen kan je de kwaliteit van de lak/belichting op het oog beoordelen.

Het gebruik van een vacuüm om de cliché op de messing plaat (of printplaat) te houden, is zeker geen slecht idee hoor. Printplaten hebben al vlug tamelijk grote afmetingen, en het gebruik van normaal glas is eigenlijk uit den boze (glas houdt gedeeltelijk UV-licht tegen!).

Lichtspreiding is eigenlijk niet te vermijden, gezien je geen gebruik maakt van één lichtbron, maar van meerdere UV lampen, waardoor de lichtstralen niet parallel lopen. Een bijkomend fenomeen is het zgn onderetsen (een baantje aan de oppervlakte is 1mm breed, maar tegen de epoxy drager is het plots maar 0.8mm breed!) Dit heeft oa te maken met te lang etsen.

Met peel-off folie heb ik minder goede ervaringen gehad. Het masker verschuift niet, maar de heater van sommige laserprinters is echt te warm, waardoor de folie aan de drum gaat kleven, met alle gevolgen van dien.

Ik heb er misschien overgelezen, maar nog een kleine tip, ipv specifieke ontwikkelvloeistof, kan je ook NaOH kristallen kopen om de afloop te ontstoppen - kost een stuk goedkoper. Je kan deze kristallen in vrijwel alle winkels kopen.

Veel succes met jullie ets-projecten

Luc

[Ad Bakker]

Beste Luc,

Bedankt voor je uitgebreide reactie. Nogmaals, ik heb het expres geen "handleiding" genoemd, omdat dat een zekere autoriteit van de auteur suggereert, en ik ben maar een eenvoudige hobbyist die zijn ervaringen tot nu toe met anderen heeft willen delen.
Er is inderdaad een aanmerkelijk verschil tussen PCB printen (dubbel of enkelzijdig) of massief etsen. Dat is de hoodreden voor het laten vallen van ijzer(III)chloride, want ik ben er best wel van overtuigd dat dat puur vanuit het etsen gezien en ook vanwege de kosten het aantrekkelijkst is. Maar de ondoorzichtigheid geeft toch de doorslag om het niet te gebruiken.

Je opmerkingen over belichting zijn zeker terecht. Het grootste probleem van glas als afdekking is wellicht niet (in ieder geval niet bij mij) het gedeeltelijk tegenhouden van UV licht, want kennelijk heb ik daar voldoende capaciteit in, maar breking van het licht geeft waarschijnlijk ook meer kans op onscherpte. Zaak dus om de inktlaag zo vlak mogelijk tegen de gevoelige laag te houden.
Ik deed misschien wat kleinerend over dat vacuum zuigen, maar ik vind het in ieder geval voor mijn specifieke toepassingen, een beetje als het schieten met een kanon op een mug. Maar zoals je terecht al opmerkte, ieder zijn mening.

Onderetsing is een probleem waar je nooit onderuit zal kunnen komen (in ieder geval niet in een hobby setting), en dat wordt alleen maar erger als je met grotere etsdiepten gaat werken. Op zich vind ik het bij mij nogal meevallen (dat is geen kwaliteitskwalifikatie, gewoon een constatering) bij 0,3 mm dik materiaal, en dus een etsdiepte van rond de 0,15 mm. Maar ik zag pas dat er ook al materiaal van geloof ik 0,8 mm dik is, en dan zou het wel eens een serieuzer probleem kunnen worden. Saemann accepteert dan ook geen lijndikten kleiner dan de plaatdikte, en dat is precies ook de grens waar ik nu aan zit.

Nogmaals bedankt, elke aanvulling/verbetering is welkom!! Of, zoals de Engelse komiek/goochelaar Tommy Cooper altijd zei als een truc weer eens mislukte: "learning all the time".

Groet,

Ad Bakker