Zwei Antik Segler

[Peter Den]

Wat de Stootkop betreft: Harry van Melick is ook al op zijn strepen gaan staan en ja ik ben een beetje overgevoelig voor toedichten van verkeerde credits.
Ook Joep vH was dat trouwens, zeker als dat anderen betrof!

inderdaad,je hebt gelijk,ze is inderdaad van melick.
hoe vloog de mamselle???
ik heb ze vergroot naar 150cm,komt een 4cc 4takt op,lekker rondtuffen.

De Mamselle vloog toendertijd uiteraard als vrijvliegend sportkisje en was een heel plezierig vliegertje (en makkelijker te bouwen en sterker dan dat het wellicht lijkt.)
De grap was om het motortje zo langzaam te zetten dat ie net van de grond loskwam en dan zo laag mogelijk rond bleef crossen.
(hoogvliegen is niet zo'n goed idee want het vliegt ook heel makkelijk in thermiek weg)
Zij was me aangeraden door Paul Tupker die wellicht zo probeerde mij toch nog te interesseren in vliegen met een motortje.(helaas).
In mijn uitvoering vloog ie met een Mills 0.75 cc en in mijn belevingswereld (maar dat is vast out of touch) is een 4cc 4tackt een ding waar je een redelijke bromfiets mee de lucht in kunt krijgen: maar ja, out of touch
Hierbij een fototje uit 1961: en hij gaat hier niet de grond in: dit hersteld ie gewoon: zo tam is dat dingetje.
Voor de andere nostalgia's: te herkennen is ''de heer Ponjee'', Roel de Vrij (mocht iemand meer weten over de huidige whereabout's van Roel de Vrij, kan die mij dan een PB sturen/) en Aad Blok.

[Ariel]

De theorie van lijmen

Het lijmproces is een belangrijk aspect van de modelbouw. Voor een goede lijmverbinding moet rekening gehouden worden met het volgende.

1. lijmkeuze
2. het te lijmen materiaal (substraat)
3. voorbehandeling(en)
4. verlijmen

1. Lijmkeuze

Ik gebruik witte houtlijm (dispersielijm, PVAc is de afkorting van: Polyvinylacetaat, het is een thermoplastische lijm). Deze lijm is te verkrijgen in verschillende klassen, ingedeeld in de mate van sterkte en watervastheid. Volgens de Nederlandse norm NEN-EN 204: D1, D2, D3 en D4. Ook zijn er sneldrogende types.

Bij een correcte lijmverbinding is de eindsterkte van de lijmlaag theoretisch hoger dan de sterkte van het hout.

2. Het te lijmen materiaal

De rompliggers en hoofdliggers van de vleugel zijn gemaakt van grenenhout. Het grenenhout behoord tot de harsrijke houtsoorten.

Spanten en ribben zijn gemaakt van een Tegofilm verlijmd berkentriplex GL-1, een door Germanischen Lloyd gecertificeerd triplex, kwaliteitsklasse 1, met een kookwatervaste verlijming.

3. Voorbehandeling

Grenenhout
Oppervlakte kort voor het lijmen schuren en stofvrij maken. Let op, bij machinaal geschaafd hout zijn de poriën meestal gesloten. Dat komt vooral door de transportrollen die een bepaalde druk op het hout uitoefenen. Vooral als de messen bot zijn worden de poriën volledig gesloten. Belangrijk is dat de houtporiën open zijn, ruwheid is niet vereist.

Berkentriplex
Bij de fabricage van het triplex wordt een lossingsmiddel in de pers gebruikt. Een bepaalde hoeveelheid van dit lossingsmiddel blijft achter op de deklagen van het triplex. Als laatste behandeling krijgt het triplex nog een beschermende laag tegen vochtopname. Dat is zeer belangrijk vooral bij de dunne triplex platen. Zonder deze beschermlaag rolt het triplex op als een rol tapijt door vochtopname. Volgens de fabrikant is het lossingsmiddel en de beschermlaag afgestemd op de houtlijmen en niet belemmerend voor de verlijming. Toch schuur ik het oppervlak voor het lijmen, omdat ik niet weet of de juiste middelen of hoeveelheden zijn gebruikt.

4. Verlijmen

Een lijm bereikt zijn optimale sterkte alleen indien de bevochtiging van beide te verlijmen oppervlaktes op een ideale manier gebeurd. Reduceert het wateraandeel in de opgebrachte lijm te snel dan wordt de eindsterkte extreem minder!

Nog een beslissende factor is de zuigkracht van de ondergrond. Relatief droog, zacht en zuigkrachtig hout vermindert de open tijd voor het verlijmen. Houtsoorten met minder zuigkracht en zeer vochtig hout verlengen de open tijd. (Langere perstijd nodig.)

Bij een relatief hoge luchtvochtigheid wordt de open tijd ook langer. Bij een hoge omgevingstemperatuur stijgt het absolute water opnamevermogen van de lucht. Droge lucht en vooral stromende droge lucht over het lijmoppervlak verkorten de open tijd behoorlijk.

Het te verlijmen hout moet een gelijke vochtigheidsgraad hebben. De tolerantie mag maximaal 2 % zijn.

Temperatuur van de ruimte, lijm en werkstuk zijn van groot belang voor de minimalefilmvormingstemperatuur (MFT). Bij een temperatuur lager dan de MFT kan zich geen film vormen en de lijm zal wit opdrogen en geen sterkte ontwikkelen.

De te verlijmen onderdelen moeten nauwkeurig op elkaar aansluiten. Verbrande oppervlaktes, ontstaan door schuren of lasersnijden verminderen het normale afbinden van de lijm, wat weer de sterkte van de lijmverbinding verminderd.

Aanbrengen van de lijm
Belangrijk is dat de lijm gelijkmatig wordt aangebracht.
De hoeveelheid lijm is afhankelijk van de zuigkracht en passing van het werkstuk.
Bij hard- en oliehoudend hout beide delen insmeren met lijm.

Open tijd
Volgens DIN 16920 is dit de tijdsperiode waarin aanbrengen van lijm een natlijmen nog mogelijk is. Dat is de tijd van lijm aanbrengen tot het inwerken van de persdruk. Ze omvat daarmee de open wachttijd en de gesloten wachttijd!

De open tijd moet onderverdeeld worden in een open en gesloten wachttijd! Met gesloten wachttijd wordt bedoeld de tijd vanaf het samenvoegen van de delen tot het inzetten van de persdruk.

Open wachttijd
Onder open wachttijd wordt de tijd bedoeld van lijm aanbrengen tot het samenvoegen van de delen. (DIN 16920 en EN 923: 1996). Let op: door sommige fabrikanten wordt naar EN 923: 1996 ook de open wachttijd als open tijd aangegeven!

Gesloten wachttijd
Onder gesloten wachttijd verstaat men volgens DIN 16920 en EN 923-1996 de tijd vanaf het samenvoegen van de werkstukken tot het bereiken van de nodige persdruk. De gesloten wachttijd is een bestanddeel van de open tijd.

Persproces
De minimale perstijd wordt door houtsoort en temperatuur beïnvloed. De persdruk moet voldoende zijn om de nodige voegpassing te verzekeren. De specifieke persdruk bedraagt afhankelijk van de houtsoort 2 tot 5 kg/cm².

Een te hoge persdruk kan de lijm wegslaan en het gevolg is een mislukte verlijming.


Johannes

[Terence]

Johannes,

Ook hier is het nodige uit te halen, wat teleurstellingen (kan ) voorkomen

groet



Terence

[Ariel]

Terence, dit was de theorie maar straks moet ik het omzetten naar de praktijk.

Johannes

[Ariel]

De praktijk van lijmen

In theorie lijkt het lijmproces niet erg moeilijk, maar nu de praktijk.

Nu weet ik dat het vochtgehalte in het hout grote invloed heeft op het lijmproces. Het heeft direct invloed op de eindhechting van de lijmverbinding.

Meten is weten!

Eerst ga ik de relatieve luchtvochtigheid en temperatuur van mijn hobbyruimte meten. De relatieve vochtigheid van de omgevingslucht beïnvloed het vochtgehalte van
onbeschermd hout. Al mijn hobby-hout is inmiddels in evenwicht met het luchtvochtigheidsgehalte van de hobbyruimte.

Onderstaande grafiek toont het evenwichtsvochtgehalte in relatie tot de relatieve vochtigheid van de omgevingslucht.

Volgens mijn vochtmeting heerst in de hobbyruimte een relatieve luchtvochtigheid van 45,7%. Dat is erg laag! Theoretisch moet nu mijn knutselhout volgens de grafiek evenwichtsvochtgehalte een vochtgehalte hebben van ca. 8%. Dat wil ik zeker weten en dus ga ik het meten! De uitkomst van de metingen is niet 100% correct omdat de gemeten stukken te klein zijn, maar ik heb nog wat controlemetingen gedaan op een ander stuk hout.

Het vochtgehalte van het hout is dus 8,4%, wat redelijk overeenkomt met de grafiek.

Volgens de gebruiksaanwijzing van mijn dispersielijm (Pattex houtlijm Classic) moet het vochtgehalte 8 á 12% bedragen. Het vochtgehalte zit gelukkig binnen de marges! Maar, echt gerust ben ik niet omdat het vochtgehalte net binnen de opgegeven waardes ligt. En als ik bedenk dat de fabrikant zijn metingen onder optimale laboratorium omstandigheden heeft verricht, weet ik dat het lijmen kritisch wordt. Om het risico van een mislukte verlijming te vermijden kijk ik naar de invloedsfactoren ter beoordeling van de open tijd.

Invloedsfactoren van de open tijd

Korter:
· zacht, zeer zuigkrachtig hout
· laag houtvochtgehalte
· hoge hout-, lijm- en omgevingstemperatuur
· lage luchtvochtigheid
· dunne lijmlaag
· sterk luchtstromingen
· directe zoninstraling

Langer:
· hard, slecht zuigend hout
· hoog houtvochtgehalte
· lage hout-, lijm- en omgevingstemperatuur
· hoge luchtvochtigheid
· dikke lijmlaag
· minimale luchtstromingen
· snel samenvoegen van de delen

Deze lijst is een handig hulpmiddel. Drie invloedsfactoren moet ik volgen voor een succesvolle verlijming. Ik kies voor:
- dikke lijmlaag
- minimale luchtstromingen
- snel samenvoegen van de delen

Nu kan ik beginnen met het verlijmen van de spanten.

Volgens de (website) gebruiksaanwijzing van de lijmfabrikant moet nu een persdruk van
minimaal 2 kg/mm² toegepast worden. Het staat er wel, maar het is natuurlijk een slordige fout! Wat er moet staan is: 2 kg/cm².

Bij deze constructie is het niet mogelijk om de juiste persdruk de verkrijgen op de lijmlaag. Dat komt omdat de liggers in de uitsparingen van de spanten worden geschoven, met gevolg dat de lijm wordt afgeschraapt. Alleen op het bodemvlak kan de juiste persdruk worden gerealiseerd. Maar in de praktijk valt het gelukkig wel mee, zeker als de passingen nauwkeurig zijn.

Aan de constructie wil ik niets veranderen maar het lijmproces moet zo optimaal mogelijk verlopen. Stel dat niet elke verlijming lukt, dan hoef ik me nog geen zorgen te maken over de uiteindelijke sterkte van de romp.


Johannes

[Terence]

Oorspronkelijk geplaatst door Ariel

Terence, dit was de theorie maar straks moet ik het omzetten naar de praktijk.

Johannes

Dat gaat je zeker lukken, als ik je andere bouwvorderingen bekijk, laat je weinig ruimte voor verkeerde invloeden over.

Je heb in ieder geval mooi meetapparatuur in huis, ik weet uit het verleden dat vochtgehalte verschillen in hout erg groot kunnen zijn en dat erg veel invloed uitoefend op lijmprocessen.

ik volg het op de voet


groet


Terence

[serge pot]

Net zoiets als dat medium cyano even niet wil pakken of snel genoeg wil drogen .dan knijp ik een keer in een plantenspuit met water zodat er meer vocht in de lucht zit .

De wetenschap achter lijmen is interessant ,maar in de praktijk heb ik nog geen lijmverbinding gehad die slecht was .ik mag er toch vanuit gaan dat de witte houtlijm fabrikanten er wel rekening mee gehouden hebben dat 90% van het lijm in de doe het zelf zaken niet in optimale situaties gebruikt worden en dat 95% niet eens het etiket leest .Ik gebruik de D2 en de D3 van bison .
En nu gaan er vast wat grote ogen gezet worden , als het toch even wat sneller vast moet ,zet ik het folie boutje er op, op stand 2,5 .
Totdat ik zie dat de lijm begint in te drogen .Werkt ideaal bij indekkingen ,net zoals met bisontix kontaktlijmen .

Maar ga door ,voorlopig is het leerzaam en interessant . We kunnen er alleen maar wijzer van worden .

[Henri Kaper]

Ook als je het niet zo grondig aanpakt als Johannes - doe ik ook niet - dan heb je toch profijt van deze kennis als je het een beetje in je achterhoofd houdt bij je gewoonlijke "natte vinger praktijken".

[ron van sommeren]

Ik voorzie een mooi lijm/lijmen FAQ.

[Fotor]

Oorspronkelijk geplaatst door Ariel

In theorie lijkt het lijmproces niet erg moeilijk, maar nu de praktijk

Ik ervaar het andersom, ik heb nog niet veel last gehad met mislukte lijmverbindingen, na deze theorie lijkt het of de helft van de verbindingen die ik maak zou moeten mislukken .

Niettemin wil ik jullie (Johannes en Henri) aansporen vooral zo door te gaan met dit draadje. Er komen veel leerzame zaken voorbij.

[Ariel]

Oorspronkelijk geplaatst door serge pot

De wetenschap achter lijmen is interessant ,maar in de praktijk heb ik nog geen lijmverbinding gehad die slecht was .ik mag er toch vanuit gaan dat de witte houtlijm fabrikanten er wel rekening mee gehouden hebben dat 90% van het lijm in de doe het zelf zaken niet in optimale situaties gebruikt worden en dat 95% niet eens het etiket leest

Inderdaad, gelukkig steekt het niet zo nauw in de praktijk. Het recht doe recht aan lijmwerk is geen enkel probleem.

Maar er zijn soms situaties waarbij ineens de lijmverbinding niet naar tevredenheid lukt of zelfs totaal mislukt. Volgens mij heeft bijna elke modelbouwer een keer problemen gehad met een lijmverbinding die niet wou lukken en sommigen zelfs tot wanhoop heeft gedreven.

Nu wordt het ineens wel belangrijk hoeveel ervaring en kennis aanwezig is.
Wat vaak over het hoofd wordt gezien is, dat een verkeerde constructie bij voorbaat gedoemd is tot mislukken. De oplossing wordt dan vaak gezocht bij een ander soort lijm.

Verder valt mij op dat het besef van lengtevezel met lengtevezel te verlijmen niet aanwezig is.

Bedenk wel dat bij toestellen met grotere spanwijdte de lijmverbindingen correct moeten zijn uitgevoerd.

Dat een simpele lijmverbinding kan falen heb ik gezien bij een vleugel van een 4 meter zwever. De lijmverbinding webbing met hoofdligger was totaal mislukt. Dat kon je duidelijk zien aan de restanten van de vleugel.

Johannes

[Ariel]

Oorspronkelijk geplaatst door Fotor

Ik ervaar het andersom, ik heb nog niet veel last gehad met mislukte lijmverbindingen, na deze theorie lijkt het of de helft van de verbindingen die ik maak zou moeten mislukken .

Het is maar net hoe je het leest.
Anders gezegd kan het een bevestiging zijn dat je lijmverbindingen wel gelukt zijn.

Johannes

[Henri Kaper]

Oorspronkelijk geplaatst door Ariel

Verder valt mij op dat het besef van lengtevezel met lengtevezel te verlijmen niet aanwezig is.

Die kende ik ook nog niet. Wil je die nog even uitleggen?

[Ariel]

Oorspronkelijk geplaatst door Henri Kaper

Die kende ik ook nog niet. Wil je die nog even uitleggen?

Het is belangrijk om de kijken naar de oriëntatie van de houtvezel.

Twee verbindingsvlakken die bijna parallel met de vezelrichting lopen zijn optimaal.
Op eindvezels (kopse kant) kan men niet lijmen.
Bedenk dat het lijmoppervlak de krachten moet overbrengen, met nadruk op >oppervlak<.

De meeste modelbouwers weten dat en zullen daarom bij knooppunten versterkingen aanbrengen.

Johannes

[SRS]

@Johannes,

Bovenstaande tekeningen zijn voor mij een lochisch verhaal. Neemt niet weg dat ik dit draadje in de gaten ga houden, hier ga ik enorm veel van leren! (en vele anderen)

1 wel gemeende opmerking. Jouw manier van bouwen heeft niets met modelbouw te maken.

Voor mij valt dit onder de categorie KUNST!!!