Welke zender? Welke ontvanger? Welke servo's?

Discussie in '[FAQ] RC Techniek en elektronica' gestart door Ernst Grundmann, 22 apr 2009.

  1. Ernst Grundmann

    Ernst Grundmann Vriend van modelbouwforum.nl Forum veteraan

    Lid geworden:
    27 aug 2002
    Berichten:
    10.342
    Locatie:
    Woerden
    Welke zender en ontvanger “horen” bij elkaar en welke servo's horen daarbij?
    Het blijkt dat deze vraag in vele varianten vaak wordt gesteld vooral door de beginnende modelbouwers. Hoewel hij al bijna even zo vaak beantwoord is lijkt het toch moeilijk om die antwoorden tussen de vele duizenden topics op dit forum te vinden. Daarom een poging van mij om dit in één klein stukje te gieten dat makkelijk te vinden zou moeten zijn.


    Op dit moment zijn er drie systemen gangbaar in de modelbouw.
    Het eerste systeem is het oudste en dat is het PPM systeem.
    PPM staat voor Puls Positie Modulatie.
    Bij dit systeem worden de stuurcommando's in de vorm van een zich steeds herhalende (ongeveer 50 keer per seconde) rij pulsen verzonden. Vrijwel ALLE zenders zijn of alleen PPM of kan je zo instellen dat het PPM systeem gebruikt wordt.
    Het is een min of meer universeel systeem waarbij je vrijwel elke ontvanger van elk merk bij elke zender kan gebruiken. Je moet alleen rekening houden met de frequentie band en het aantal besturings kanalen. Wil je dus een Futaba zender hebben maar je wilt liever een Multiplex ontvanger gebruiken dan is dat bij het PPM systeem geen probleem!

    Het tweede systeem is het PCM systeem.
    PCM staat voor Pulse Code Modulatie.
    Bij dit systeem worden de stuurcommando's in de vorm van een computercode verzonden. Vrijwel alle computer zenders kan je zo instellen dat het PCM systeem gebruikt wordt.
    Die code is voor elk merk anders en de ontvangers van het ene merk "verstaan" de code van een ander merk NIET. Je bent bij dit systeem aan één merk gebonden en soms zelfs aan een bepaald type!
    Een PCM zender van het ene merk werkt dus absoluut niet met een PCM ontvanger van een ander merk en er is geen simpele manier te bedenken om dat wel voor elkaar te krijgen.

    Het derde systeem is het nieuwste en dat is er niet één maar zijn er een hele hoop. De nieuwe zenders op de 2,4GHz band.
    Alle 2,4GHz zenders hebben hun eigen ontvanger(s). Dat is volledig merk gebonden en vaak ook nog eens type gebonden. Zo kan je bijvoorbeeld een 14 kanaals Futaba ontvanger NIET gebruiken met een 7 kanaals Futaba zender. Voor andere merken kan dat ook gelden!
    Een zender van het ene merk werkt ook absoluut niet met een ontvanger van een ander merk. Ook hier is geen simpele oplossing te bedenken omdat wel voor elkaar te krijgen.

    De vraag of er een “gewone”of een “computer” zender gebruikt moet worden komt ook vrij vaak voor. Het antwoord daarop is eigenlijk simpel, Dat maakt helemaal niets uit! Het hangt helemaal af van wat je uit kan en wil geven en wat je voor eisen stelt.
    De, meestal, simpele gewone zenders zijn prima geschikt voor het “eenvoudigere werk”. Een klein bootje of autootje maar ook een simpel vliegtuigje kan je daar uitstekend mee besturen. Zelfs de meer uitgebreidde modellen kan je er nog mee besturen alleen wordt alles wat lastiger omdat je veel minder instel mogelijkheden hebt bij deze zenders.
    Wil je meer en vooral meer mogelijkheden om zaken zoals instellingen bewaren dan zal je toch een computer zender moeten aanschaffen. Dat lijkt een dure zaak maar er zijn gelukkig heel goede en goed betaalbare sets te koop waar je heel lang veel plezier van kunt hebben.
    De computer zenders maken heel veel mixers mogelijk maar ook kan je heel veel zaken instellen zodat alles optimaal werkt. Die instellingen kunnen in een geheugen opgeslagen worden. Wanneer je meerdere modellen hebt is dat heel handig. Als je met een bepaald model wilt vliegen, varen of rijdend dan roep je dat op uit het geheugen en alles is weer hetzelfde als toen je dat model het laatst gebruikte.
    De meeste computer zenders kan je ook omschakelen naar het PCM systeem. Dit systeem zorgt voor een grotere storingsonderdrukking waardoor de zekerheid toeneemt. Vaak zijn met het PCM systeem ook meer besturings kanalen mogelijk. Bij sommige merken tot wel 14 kanalen! Zoals hierboven al is aangegeven heb je dan wel een speciale bijbehorende PCM ontvanger nodig. Deze zijn over het algemeen duidelijk duurder dan de gewone ontvangers.

    Een aantal haken en ogen.
    Behalve de hierboven genoemde zaken zijn er nog meer punten die meespalen bij de keuze van een zender en/of otvanger.

    Het eerste punt waar ook op gelet moet worden is de modulatie vorm die gebruikt wordt. Wanneer je een AM zender hebt zal je ook een AM ontvanger moeten gebruiken. Bij een FM zender moet je natuurlijk een FM ontvanger gebruiken. Een AM zender met een FM ontvanger (of het omgekeerde) zal echt niet werken.
    Gelukkig is dit probleem maar klein want in de modelbouw wordt de FM apparatuur veruit het meeste gebruikt. De AM apparatuur komt nog wel voor maar vrijwel uitsluitend voor de wat goedkopere en simpelere sets. Voor bijvoorbeeld autootjes en simpele bootjes kan je nog wel AM sets kopen.
    Wil je verder dan dat “speelgoed” dan is het sterk aan te raden iets meer uit te geven en een FM set te kopen. Dat werkt meestal prettiger en is veel minder storingsgevoellig.

    Punt twee zijn de verschillende “soorten” ontvangers. Feitelijk zijn er drie soorten FM ontvangers op de markt.
    De eerste soort is de “short range” of “indoor” ontvanger. Dit zijn eigenlijk normale ontvangers maar omdat ze bedoeld zijn voor de ultra lichte indoor modellen moeten zo klein en licht mogelijk blijven. Daarom is er bezuinigd op het aantal onderdelen en hebben ze vaak zelfs niet eens een plastic huisje. Omdat er minder elektronische onderdelen gebruikt worden zijn deze ontvangers vaak gevoelliger voor storingen. Om dat te verminderen maakt men deze ontvangers minder gevoellig. Dat heeft tot gevolg dat de reikwijdte veelal flink minder is dan bij “gewone” ontvangers.
    Daarom zijn deze ontvangers dus veel minder, eigenlijke helemaal niet, geschikt om in grotere modellen te worden gebruikt. Die gaan makkelijk een heel eind bij je vandaan en kunnen dan snel buiten berijk komen.
    Deze ontvangers werken zo goed als allemaal met kristallen, vaak zijn dat miniatuur kristallen. Hieronder, bij de volgende “soort” ontvanger, ga ik dieper op de kristallen in.

    De tweede soort zijn de normale of “full range” ontvangers. Het zijn de ontvangers die meestal standaard bij een set zitten en voldoen prima voor vrijwel alle soorten modellen.
    In deze ontvangers worden gewone kristallen gebruikt die allemaal 455kHz (0,455MHz) LAGER zijn dan het zender kristal.
    Neem bijvoorbeeld kanaal 61. De zend frequentie daarvan is 35,010MHz. Dit zal op het zend kristal staan samen met het kanaal nummer (61 dus). Meestal staat er nog een aanduiding op het kristal. Dat is T of Tx of S of SE, dit betekend Transmitter (Engels) of Sender (Duits). Deze kristallen moeten dus in de zender!
    Nu komt het lastige! Wat staat er op het ontvangst kristal? Wel dat is verschillend. In ieder geval staat er het kanaal nummer op (61 in dit geval). Meestal staat er op R of RX of E op. Dat betekend Receiver (Engels) of Empfanger (Duits). Het zal duidelijk zijn dat die in de ontvanger hoort.
    Soms staat er ook de frequentie op. Bij sommige merken, zoals Futaba, zal die hetzelfde zijn als wat er op het zend kristal staat. Dat doet men “om het makkelijk te maken”. De enige manier waaraan je kan zien wat het zend kistal en het ontvangst kristal is, is de T, TX of S, SE of de R, RX of E.
    In het metalen huisje van het kristal zelf staat wel de juiste frequentie gegraveerd. Die is dus 35,010 – 0,455 = 34,555MHz. Helaas kan je dat meestal niet zien omdat er een labeltje om het kristal is geplakt. Hiermee kan je hem makkelijk uit de houder trekken. Ook staat het kanaal nummer en de T, TX, S of R, Rx, E erop. Maar ook de (zend)frequentie staat erop wat bij de ontvanger dus feitelijk verkeerd is.

    Als laatste zijn er de “full range” Dual Conversion ontvangers.
    In feite zijn dit ook gewone ontvangers.
    In alle ontvangers vindt een omzetting (Conversion) en een filtering plaats om jouw zender als enige te kunnen ontvangen. Nou ja, alleen jouw zender, alle zenders die op het kanaal van de ontvanger uitzenden is beter gezegd. Om die omzetting mogelijk te maken zit er een verschil van 455kHz tussen het zend en ontvangst kristal.
    Door het signaal niet één keer maar twee keer om te zetten en te filteren kan het gewenste kanaal nauwkeuriger ontvangen worden. Hierdoor is er nog minder storing mogelijk van andere kanalen.
    Om die dubbele omzetting mogelijk te maken zitten er twee kristallen in dergelijke ontvangers. Het eerste kristal bepaald het kanaal dat de ontvanger ontvangt. Door dat te vervangen verander je van kanaal. Bij deze ontvangers is het verschil geen 455kHz maar 10,7MHz!
    Binnenin zit nog een vast kristal dat voor de tweede omzetting nodig is. Dat kristal zit vastgesoldeerd op de print en kan dus niet vervangen worden. Hoe dit nu precies werkt gaat veel te ver voor dit verhaal maar als je het bovenstaande begrijpt is het voldoende.
    Omdat het verschil tussen het zend en ontvangst kristal bij deze ontvangers veel groter is heb je dus andere kristallen nodig bij deze ontvangers. Een gewoon kristal zal in deze ontvnagers niet werken. Ook zal een dual conversion kristal niet werken in een gewone ontvanger.
    Behalve de al eerder beschreven zaken staat op de dual conversion kristallen ook duidelijk dat het dual conversion kristallen zijn. Wanneer er op staat dat het om een dual conversion kristal gaat is dat tevens een aanwijzing dat het een ontvanger kristal is. Dual conversion zender kristallen bestaan namelijk niet.
    Dual conversion is dus iets wat ALLEEN in de ontvanger plaats vindt. De zender merkt hier niets van en hoeft ook niets speciaals te doen om een dergelijke ontvanger te kunnen gebruiken. Je kan dus een dual conversion (PPM) ontvanger van het ene merk prima met een ander merk zender gebruiken.

    Nog even de kristallen.
    Er wordt ook vaak gevraagd welke kristallen er in de zender en ontvanger gebruikt moeten worden? Het meest simpele antwoord is dat je de kristallen moet gebruiken die de fabrikant opgeeft. Dat zijn in meeste gevallen de kristallen van het zelfde merk als de zender of de ontvanger.
    Voor de zender is dat echt heel belangrijk. Als je een Multiplex zender kristal in een Futaba zender stopt is de kans heel erg groot dat de zender NIET zal werken. Als het wel werkt is de kans op storingen heel erg groot en de rijkweidte zal ook een heel stuk minder zijn. Ga dus niet experimenteren en gebruik in je zender alleen de kristallen van het merk en type dat de fabrikant voorschrijft.

    Voor “gewone” ontvangers is deze regel minder strikt en veel ontvangers werken met de ontvanger kristallen van alle merken. Soms levert dit wat minder rijkweidte op maar vaak gaat het goed.
    Met dual conversion ontvangers geldt eigenlijk hetzelfde als bij zenders. Die ontvangers werken vrijwel allemaal alleen goed met de kristallen van het merk en type dat de fabrikant opgeeft. Ga hier dus ook niet experimenteren want een gecrashed model kost meer dan een nieuw kristal.

    Er wordt ook wel eens gevraagd of het uitmaakt welke zender je gebruikt bij welke ontvanger. Het antwoord is eigenlijk nee. Voor de ontvanger maakt het geen fluit uit welke zender je gebruikt en voor de zender maakt het ook niets uit welke ontvanger er gebruikt wordt.
    Waar je wel op moet letten is het volgende:
    Klopt de frequentie? In Nederland zijn de 27MHz, 30MHz, 35MHz of de 40MHz toegestaan.
    Gebruik je AM of FM?
    Gebruik je PPM of PCM?
    Hoeveel besturingskanalen gebruik je?
    Heb je een short range of te wel indoor ontvanger of een full range ontvanger?
    Als je een dual conversion ontvanger gebruikt heb je dan ook het juiste kristal?

    Er is ook een verschil tussen AM en FM kristallen. Tenminste dat was “vroeger” zo. AM kristallen hoeven iets minder nauwkeurig te zijn dan de FM kristallen en dat waren ze vaak ook. Wanneer je dus een FM kristal in AM apparatuur gebruikt zal dat prima werken maar een AM kristal in FM apparatuur werkt meestal niet of slecht. Het kan dus zijn dat veel modelbouwwinkels geen AM kristallen meer in voorraad hebben. Een FM kristal kan daar dus voor in de plaats gebruikt worden.

    De oplettende lezer zal gemerkt hebben dat ik nog iets vergeten ben. Er zijn nameijk ook zenders en ontvangers op de markt die helemaal geen kristallen meer gebruiken. Hoe zit het dan met deze zogenaamde synthesizer apparatuur?
    Eigenlijk geldt alles wat hier al geschreven is ook voor deze apparatuur. Het enige verschil is dat er geen gebruik meer wordt gemaakt van losse kristallen om van kanaal te veranderen. In de zender en de ontvanger zit een elektronische schakeling (een synthesizer) die met behulp van één vast kristal alle toegestane frequenties kan maken.
    Hoe je de zender van kanaal veranderd is per merk en/of type weer anders. Je kan bijvoorbeeld met behulp van een speciaal menu of met schakelaartjes van kanaal veranderen. Dat is niet al te makkelijk gemaakt om te voorkomen dat je perongeluk tijdens het gebruik van kanaal veranderd. Dat zou erg vervelend zijn. Meestal kan je alleen veranderen bij het aanschakelen van de zender.
    Er zijn dus ook ontvangers die van een synthesizer zijn voorzien. Ook hierbij is het per merk weer anders hoe je omschakeld naar een ander kanaal. Sommige werken ook met schakelaartjes maar weer anderen gaan “zoeken” naar een sterke zender wanneer je op een knopje drukt.
    Je zet de zender aan en schakelt de ontvanger aan. Dan druk je op een speciaal knopje waardoor de computer in de ontvanger de synthesizer steeds naar een ander kanaal overschakeld tot hij een sterke zender binnen krijgt. Dat kanaal wordt dan in het geheugen opgeslagen om daarna steeds gebruikt te worden. Ook al zet je de ontvanger uit, bij het opnieuw aanzetten zal dat kanaal weer uit het geheugen worden opgehaal en gebruikt worden. Elke keer opnieuw zoeken en instellen is dus niet nodig.
    Bij het instellen van de ontvanger op jou zender moet je er dus voor zorgen dat er niet ergens dicht in de buurt nog een zender aanstaat. Dan kan het gebeuren dat die zender als eerste wordt gevonden en opgeslagen in het geheugen. Daarom kan je dat het beste thuis doen. De kans dat daar iemand vlakbij ook een zender aan heeft staan is veel kleiner.
    Hieruit zal ook duidelijk zijn dat het niet uitmaakt welke zender je met welke ontvanger gebruikt. Het is echt niet zo dat je een synthesizer zender alleen kan gebruiken met een synthesizer ontvanger. Je kan een zender met een kristal samen met een synthesizer ontvanger gebruiken. Maar ook een synthesizer zender samen met een gewone ontvanger zal prima werken. Tenminste zolang aan de al beschreven voorwaardes wordt voldaan.

    Alles wat ik hierboven heb geschreven geldt niet voor de 2,4GHz apparatuur. Bij apparatuur op deze frequentie ben je gebonden aan de zender en ontvanger van één merk. Zaken met betrekking tot kristallen, single of dual conversion, AM of FM en dergelijke geldt voor deze apparatuur niet. Zolang je zorgt dat de zender en de ontvanger bij elkaar passen heb je geen problemen.
    Voor een aantal bestaande zenders zijn losse modules te koop die je kan gebruiken in plaats van het module dat je nu gebruikt. Heb je nu een bijvoorbeeld 40MHz module in je zender zitten dan kan je dat vervangen door een 2,4GHz module. Je kan dus je “oude” zender blijven gebruiken en toch de voordelen van de nieuwe techniek op de 2,4GHz band hebben. Bij deze modules MOET je wel een ontvanger gebruiken die daar bij hoort. Een andere ontvanger zal echt niet werken.
    De zender moet ook ingesteld worden op de PPM mode. PCM werkt niet samen met deze modules. Omdat je de PPM mode moet gebruiken kan het zijn dat je minder kanalen kan gebruiken. De meeste 2,4GHz modules ondersteunen maximaal 8 kanalen sommige niet meer dan 6. Houdt hier wel rekening mee als je deze modules wilt gaan gebruiken!

    De servo’s komen ook even langs.
    Al vele tientallen jaren zijn de servo’s op hetzelfde systeem gebaseerd. Pas relatief kort geleden zijn de digitale servo’s op de markt gekomen. Voor de ontvangers maakt het niet uit welke servo’s je erop aansluit. Alle servo’s werken met hetzelfde stuursignaal. Je kan dus vrijwel alle merken sevo’s door elkaar en met elkaar gebruiken.
    Het enige waar je voor moet zorgen is dat de servo stekkertjes in je ontvanger passen. Hiervoor zijn verloop snoertjes te koop maar je kan ook een ander servo snoertje aan je servo (laten) zetten.
    Ook kan je gewone en digitale servo’s zonder problemen door elkaar gebruiken. Digitale servo’s zijn meestal sneller en sterker en vaak ook nauwkeuriger dan de gewone servo’s. Ze hebben wel een klein nadeel, de meeste gebruiken meer stroom.
    De meeste digitale servo’s kunnen vaak ook meer. Vaak kan je het één en ander programmeren waarvoor je meestal wel een speciale programmeerkaart nodig hebt. Ook kunnen de meeste digitale servo’s snellere stuursignalen verwerken. Die snellere stuursignalen komen bijvoorbeeld van sommige giro’s in heli’s maar ook zijn er besturingssets die snellere stuursignalen gebruiken. Zie hieronder voor meer hierover.

    Als laatste wil ik de HRS systemen nog noemen.
    In de auto wereld zijn een aantal systemen in gebruik die HRS of een soortgelijke naam hebben. Dit is een systeem waarbij de stuurcommando’s niet 50 keer per seconde komen zoals gebruikelijk is maar veel sneller. Het hangt van het merk af maar sommige werken met wel 200 keer per seconde. Hierdoor werkt de besturing een stuk sneller wat voor die mensen een voordeel is.
    Het zal duidelijk zijn dat de ontvanger ook geschikt moet zijn om die veel snellere signalen te verwerken. De “normale” ontvangers kunnen er niets mee en zullen dus niet werken. Omdat de hogere snelheid per merk kan verschillen ben je ook verplicht om met een ontvanger te werken van hetzelfde merk als de zender. Het kan zijn, maar dat weet ik niet zeker, dat er ontvanger fabrikanten zijn die ontvangers maken die wel met de verschillende soorten HRS kunnen werken.
    Ook de servo’s moeten met deze veel snellere stuur signalen kunnen verwerken. De gewone, al heel lang in gebruik zijnde, servo’s kunnen dat niet. Daarvoor zal je digitale servo’s moeten gebruiken. De meeste digitale servo’s kunnen deze signalen wel verwerken.

    Tot zover, als er nog vragen zijn laat het mij dan weten. Ik zal dan m’n best doen die te beantwoorden.

    Groeten,
    Ernst Grundmann.
     

Deel Deze Pagina